ER Vul çift yıldızının Doppler görüntüleme tekniği ile yüzey parlaklık dağılımının modellenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ASTRONOMİ VE UZAY BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: JAVID BASHIRZADE

Danışman: Hakan Volkan Şenavcı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Soğuk yıldızlarda manyetik aktivite doğasının ve altta yatan astrofiziksel süreçlerin (Örn. dinamo mekanizması) daha iyi anlaşılabilmesi için, geç tayf türünden yıldızların yüzeylerinde bulunan lekelerin evrimini incelemek oldukça önemlidir. Bu incelemelerin yapılabilmesi kapsamında kullanılan en yaygın gözlem tekniği aktif yıldızın zamana bağlı yüksek çözünürlüklü tayfsal gözlemlerinin elde edilmesi ve en etkin analiz yöntemi ise Doppler görüntüleme tekniğidir. Bununla birlikte çift yıldızlar, bileşenler arası etkileşimin (Örn. spin-yörünge eşleşmesi) yüksek olması nedeniyle hem daha şiddetli hem de daha karmaşık manyetik aktivite süreçleri gösterirler. Bu bağlamda, çift yıldızlardaki manyetik aktivite süreçlerinin anlaşılabilmesi için literatürde az olan örnek sayısının arttırılması gerekmektedir. Bu tez çalışmasında, ER Vul çift yıldızının yüzey parlaklık dağılımı, Doppler görüntüleme tekniği ile modellenmiştir. Sistemin yüksek çözünürlüklü tayfsal verileri, Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesinde bulunan 80 cm çapındaki T80 – Prof. Dr. Berahitdin Albayrak Teleskobuna bağlı olan R ~30000 çözünürlükteki tayfçeker ile 8 gece boyunca yapılan gözlemler ile elde edilmiştir. Verilerin sinyal/gürültü (S/N) oranı LSD (Least Squares Deconvolution) yöntemi ile arttırıldıktan sonra elde edilen hız profilleri, Doppler Görüntüleme Tekniğine dayanan DoTS kodu kullanılarak modellenmiş ve sistemin her iki bileşenine ilişkin yüzey parlaklık dağılımı haritaları elde edilmiştir.