Miras dil konuşucularında dillerarası sözdizimsel hazırlama etkisi: Türkçe (D1)- Almanca (D2) örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEVİM AŞÇI

Danışman: Özgür Aydın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezin amacı, miras dilleri (D1) Türkçe, ikinci dilleri (D2) Almanca olan ikidilli bireylerin, D1 ve D2'de dil üretim ve anlama süreçleri bakımından dillerarası etkileşim süreçlerini incelemektir. Araştırmada Türkçe ve Almancada özgür sözcük dizilişi olanakları kullanılarak miras dil konumundaki Türkçe ile D2 konumundaki Almanca arasındaki sözdizimsel hazırlama etkisi araştırılarak, sözdizim bileşeninin dillerarasında ortak veya ayrık bir işlev görüp görmediği ortaya konmaktadır. Bu çerçevede, dillerarası sözdizimsel hazırlama etkisinin olup olmadığı, sözdizimsel hazırlamada sözcüksel arttırıcı etki, ters tercih etkisi gibi etkenler ve sözdizimsel hazırlamanın dil üretim ve anlamada süreçlerindeki arakesiti sorgulanmaktadır. Araştırmada sözdizimsel hazırlamanın dillerarası etkisini ortaya koymak için göz-izleme tekniğinin kullanıldığı anlama ve üretim (tümce hatırlama deneyi) deneyleri uygulanmıştır. Araştırma sonuçları, sözdizimsel hazırlamanın dillerarası etkisinin üretim ve anlama bakımından hem D1-D2 hem de D2-D1 yönünde geçerli olduğunu, sözcüksel arttırıcı etkinin her iki dil yönü durumunda da etkili olduğunu, ters tercih etkisinin ise Almanca-Türkçe (D2-D1) yönünde geçerli olduğunu göstermektedir. Ek olarak, çalışma sonucu elde edilen veriler sözdizim bileşeninin dillerarasında ayrık bir işlev görmediğini, ortak-sözdizim savının Türkçe-Almanca ikidilli bireyler bakımından da geçerli olduğunu göstermektedir.