Önemi belirsiz klonal hematopoez ile alzheimer hastalığı arasındaki ilişki: UK Biobank WES data analizi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Biyoteknoloji Enstitüsü, Biyoteknoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BURCU ÇEVİK

Danışman: Meram Can Saka

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Alzheimer hastalığı (AH) beynin bilişsel fonksiyonlarını yok eden nörodejeneratif bir hastalıktır. Dünya çapında 50 milyon insan, AH'nin alt grubunu oluşturduğu Demansa sahiptir. İlk kez 1906'da tanımlanan AH'nin nedenleri günümüze kadar farklı yaklaşımlarla araştırılmış, erken başlangıçlı AH için genetik nedenler ortaya konmuş, ancak geç başlangıçlı AH'nin nedenleri henüz aydınlatılamamıştır. AH için yaş en belirgin risk faktörüdür ancak yaşlanmanın hastalık üzerine etkileri tam olarak anlaşılamamıştır. Yaşlanmayla birlikte hücrelerde letal olmayan somatik mutasyon geliştirme riski artmaktadır. Hematopoetik kök hücrelerde ortaya çıkan belirli somatik mutasyonlar o kök hücrenin ve o hücreden köken alan kan hücrelerinin klon olarak yayılımını arttırmaktadır. Bu klonal ekspansiyon, Önemi Belirsiz Klonal Hematopoez ya da CHIP (Clonal Hematopoiesis of Indeterminate Potential) olarak adlandırılır. CHIP genç yaştaki insanlarda nadir olarak görülmekle birlikte, yaş arttıkça yaygınlaşmakta ve bu mutasyonlara sahip bireylerde yaşlanmayla ilişkili kanser dışı hastalık riskleri de artmaktadır. Bu tez çalışmasında; AH tanısı almış (N=100) ve bu hasta grubuyla yaş cinsiyet ve APOE geni statüsü bakımından benzer olan AH tanısı almamış (N=100) yaşlı bireylerin UK Biobank WES verileri hematolojik malignite ile ilişkili genlerde ortaya çıkan somatik mutasyon açısından incelenmiştir. İstatistiksel olarak anlamlı olmamakla birlikte kontrol grubunda CHIP varyantlarına daha fazla rastlanmıştır.