Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavının bilgisayar ortamında bireye uyarlanmış test olarak uygulanabilirliğinin incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TANSU ALAN

Danışman: Seher Yalçın

Özet:

Bu araştırmanın amacı, kâğıt-kalem (KK) formatında uygulanan Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES)'nın Bilgisayar Ortamında Bireye Uyarlanmış Test (BOBUT) olarak uygulanabilirliğini incelemektir. Bu doğrultuda, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)'nden temin edilen verilerle post-hoc simülasyonları gerçekleştirilmiştir. Simülasyonlarda madde kullanım sıklığı ve kapsam dengelemesi tüm koşullarda sabit tutularak, yetenek kestirim yöntemi olarak (Beklenen Sonsal Dağılım-BSD ve Maksimum Olabilirlik-MO), test sonlandırma kuralı olarak (standart hata SH < 0.30, < 0.40, <0.50 ve sabit madde sayısı MS = 15, 20) madde seçim yöntemi olarak (Maksimum Fisher Bilgisi, Kullback-Leibler Bilgisi, Ağırlıklandırılmış Olabilirlik Bilgisi, Verimlilik Dengeli Bilgi) kullanılmıştır. Simülasyon sonuçlarına göre, alt testlerin BOBUT uygulaması için ölçme hassasiyeti açısından uygun koşulların; yetenek kestirim yöntemi olarak BSD, madde seçim yöntemi olarak Maksimum Fisher Bilgisi ve test sonlandırma kuralı olarak MS = 20 olduğu belirlenmiştir. Post-hoc simülasyon sonuçlarına dayanarak, ALES'in canlı BOBUT uygulaması geliştirilmiş ve 101 katılımcıya hem ALES KK hem de ALES BOBUT uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, katılımcıların ALES sayısal alt test canlı BOBUT uygulamasından elde ettikleri yetenek düzeyleri ile ALES KK uygulamasından elde ettikleri yetenek düzeyleri arasında anlamlı bir fark bulunmamış ve yetenek düzeyleri arasında .75 düzeyinde pozitif bir ilişki saptanmıştır. Buna karşın, sözel alt testte katılımcıların canlı BOBUT ve KK uygulamalarından elde ettikleri yetenek düzeyleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Ayrıca, yetenek düzeyleri arasında .59 düzeyinde v pozitif bir ilişki saptanmıştır. Kapsam dengelemesi açısından incelendiğinde, her iki alt testte de canlı BOBUT uygulamasında içerik dengelemesinin sağlandığı görülmüştür. Araştırma sonuçları, ALES'in sayısal alt testinde BOBUT'un, KK ile benzer ölçme gücüne sahip olduğunu ve daha az maddeyle daha hassas kestirimler sağlayabildiğini göstermektedir. Sözel alt testin BOBUT olarak uygulanabilirliğini artırmak için ise, okuma metinlerinin uzunluğunun ve yoğunluğunun optimize edilmesi, katılımcıların istediği alt testten başlama esnekliğinin sunulması ve mevcut BOBUT yaklaşımının, modül bazlı Çok Aşamalı Bireye Uyarlanmış Test (Multistage Adaptive Testing, MST) modeliyle karşılaştırılması önerilmektedir.