Farklı Doz ve Sürelerde Levonorgestrel Uygulamasının Zebra Balıklarında (Danio rerio, Hamilton, 1822) Antioksidatif Metabolizma Üzerine Etkileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Melek YAPICI

Danışman: İlknur Meriç Turgut

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, endokrin bozucu kimyasal olarak sınıflandırılan ve özellikle balıklarda üreme fizyolojisine etkileri bilinen, ancak yapılan son çalışmalarda metabolitlerinin ksenobiyotik gibi ekosistemde hareket ettiği, böylece antioksidan savunma mekanizmasına etkisi olduğu düşünülen sentetik progestinlerden biri olan Levonorgestrel (LNG)ʹ in farklı doz ve sürelerde uygulanmasının, Zebra balıklarında (Danio rerio) antioksidatif metabolizma üzerine etkileri incelenmiştir. Deneme balıkları, LNGʹ nin düşük (0,312 µg/L) ve yüksek (6,24 µg/L) olmak üzere iki farklı dozuna 24, 48 ve 96 saat süre ile maruz bırakılmışlardır. Bu aşamada, akut biyodeneylerden statik deney yöntemi uygulanarak, deneyler üç tekrarlı olarak gerçekleştirilmiştir. Deneme planı uygulandıktan sonra balıklar disekte edilerek kas ve karaciğer doku örnekleri toplanmıştır. Bu örneklerde antioksidan enzim aktivitesi ve lipid peroksidasyon düzeyi sırasıyla, süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx) ve malondialdehit (MDA) analizleri ile ölçülmüştür. Yapılan bu çalışmada, enzim aktivite değerlerinin LNG doz uygulamasından etkilendiği ancak istatistik olarak yapılan değerlendirme sonucu tespit edilen farklılıkların önemsiz olduğu belirlenmiştir (p≤0,05). Yüksek doz uygulamasının artan zamanla SOD enzim aktivite değeri üzerinde etkili olup, her iki doku açısından da değerlerde artışa neden olduğu tespit edilmiştir. CAT enzim aktivite değerlerinin özellikle yüksek doz uygulanan gruplardan elde edilen değerlerde değişkenlik gösterdiği, GPx enzim aktivite değerlerinin ise yüksek doz LNG uygulamasında, özellikle karaciğer dokusunda yüksek aktiviteye neden olduğu saptanmıştır. MDA değerlerine göre, karaciğer dokusunda düşük doz LNG uygulamasının, kas dokusu ile karşılaştırıldığında, azaldığı, yüksek dozda ise benzer değerlerin tespit edildiği, buna bağlı olarak karaciğer dokusunun kas dokusuna göre LNG uygulamasına daha duyarlı ve oksidatif stres için iyi bir indikatör olduğu tespit edilmiştir.