XVII. yüzyıl Osmanlı ve Batı Dünyası'nda iktidar-bilim/ilim ilişkisinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CÜNEYT COŞKUN
Danışman: REMZİ DEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, XVII. yüzyıl Osmanlı ve Batı Dünyası'nda iktidar-bilim/ilim ilişkisi karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Beş "yapı"cı faktöre, yani siyasi, hukuki, ekonomik, kültürel (bilim ve felsefe çalışmaları) ve toplumsal yapı bağlamında ele alınan söz konusu ilişki, gelenek-modernizm, kul-birey, Sünni İslam-merkantilizm, şer'i ve örfi hukuk-pozitif hukuk, din-felsefe, ilim-bilim ikiliklerin etrafında değerlendirilmiştir. Birincil öncüllerin ikincil olanlar karşısında hukuki, ekonomik, toplumsal, düşünsel ve bilimsel gelişmişliğe bağlı olarak ikincilleştiği tespit edilmiştir. Bu tespitte, Osmanlı'da ve Batı'da siyasi yapıyı inşa eden söylemlerin, dünyayı anlama ve anlamlandırma biçimlerine göre, siyasi ve ekonomik iktidar başta olmak üzere farklılık gösterdiği ve dolayısıyla ideolojik söylemlerin farklı hakikatler yaratma gücüne sahip olduğu gerçeği yönlendirici olmuştur. İdeolojinin ve iktidarın hakikat yaratma amaçlarında, medreselerin, üniversitelerin, devlet aydınlarının ve entelektüellerin iktidar araçları oldukları, bunların ideoloji-iktidar ikiliğine toplum ve birey üzerinde meşruiyet tesis ettikleri belirlenmiştir. Osmanlı'nın bilimsel ve felsefi kuramlarının tamamen İslam düşünce geleneğinden aktarıldığı şekliyle güncellenmeden kaldığı, özgün eserlerden ziyade, şerhlerin ağırlıkta olduğu görülmüştür. Aristoteles'in fizik kuramı, Batlamyus'un astronomisi, Galen ve Hippokrates döneminden kalma tıp anlayışı ve İbn Halduncu toplumsal değişme ve yapılanma teorileri bunlardan bazılarıdır. Oysa Batı'da Descartes'ın felsefi düşünceleriyle, Kopernik, Galileo ve Newton'un astronomi ve fizik kuramlarıyla, Locke gibi filozofların siyaset teorileriyle, Malynes, Mun, Colbert gibi ekonomistlerin iktisadi politikalarıyla modernleşmeye katkılar değerlendirilmiştir. Sonuç olarak XVII. yüzyıl'da Osmanlı'da ve Batı'da, ideoloji ve iktidarın hakikat yaratma söylemlerinden bağımsız bir iktidar-bilim/ilim ilişkisinin düşünülemeyeceği belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler: XVII. Yüzyıl, Osmanlı Devleti, Batı, İktidar, Bilim,İlim.