Kardaşlık Dergisinde Irak Türkmenlerinin Hikâyesi: 1961 - 1977

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HAYDER ADIL MOHAMMED

Danışman: Nurullah Çetin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tez kapsamında 1909-1977 yılları arasında basılmış Irak Türkmenlerine özgü hikâye kitapları ve söz konusu yıllarda Irak Türkmenlerine ait tek edebiyat dergisi olan Kardaşlık Dergisi'nde yayımlanan hikâyeler temel alınarak iki düzlemde incelenmiştir. İnceleme sonucunda, 68 yıllık bir süre içerisinde Irak'ta Türkmenlere ait sadece 3 hikâye kitabının basıldığı ve 16 yıl boyunca 144 sayı çıkan Kardaşlık Dergisi'nde de toplam 63 hikâye yayımlandığı tespit edilmiştir. Bu tespit, incelemeye alınan yıllarda Irak Türkmenlerindeki hikâye sanatının yeni yeni filizlendiğini ve bu alanda büyük bir boşluk olduğunu göstermektedir. Böyle bir boşluğun temel nedeni, Birinci Dünya Savaşı'ndan hemen sonra başlayıp 2003 yılına kadar devam eden Irak Türkmenlerine yönelik uygulanan her türlü baskı ve asimilasyon politikalarıdır. Ana dilde eğitim yasağı, bahsi geçen politikaların bir parçası olduğundan dolayı Türkmen yazarlarını, hem kendi toplumları içinde yabancılaştırmış, hem de onlara millî ve toplumsal sorumluluklar yüklemiştir. Zira ana dilinin kullanma yasağının, zaman zaman okul öğrencileri arasındaki konuşmalara kadar inen ve uzun yıllar ana dilinin en basit kullanım haklarından mahrum kalan bir toplumun zevkine ve toplumsal bilincine hitap edecek hikâyeler sunmak, ana dilinin okuma yazmasını bireysel çabalarla öğrenen yazarları büyük bir çıkmaza sokmuştur. Bununla birlikte, 1961 çıkan Kardaşlık Dergisi'nden önce, Türkmen toplumunun edebî ve kültürel her türlü faaliyetten mahrum olması, özellikle hikâye yazarlarının önünü kapatmıştır. Fakat Türkmen yazarları, hikâyelerinde toplumu aydınlatmayı ve topluma kültür değerleri enjekte etmeyi birincil hedef seçtikleri için yukarıda belirtilen zorluklara ve eserlerindeki zaaflara rağmen bu alanda kalem oynatmaya devam etmişlerdir. Anahtar Sözcükler: Irak Türkmenleri, Türkmen Edebiyatı, Kardaşlık Dergisi, Türkmen Hikâyesi, Kerkük.