Kafein takviyesinin egzersiz performansına etkisinde genetik polimorfizmlerin rolü: sistematik derleme ve meta-analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE İLHAN ESGİN
Danışman: Funda Pınar Çakıroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Egzersiz performansına katkı sağladığı birçok araştırma ile gösterilmiş olan kafein, bireyler arasında farklı etkiler gösterebilmektedir. Bu duruma sebep olan bireysel faktörlerden biri de bazı genlerdeki tek nükleotid polimorfizmleridir. Bu sistematik derleme ve meta-analizi çalışmasının amacı kafeinin aerobik ve anaerobik performansa etkisinin CYP1A2 rs762551 ve ADORA2A rs5751876 gen polimorfizmlerine göre farklılık gösterme durumunun incelenmesidir. Bu çalışmaya randomize, plasebo kontrollü, 18 yaş ve üzerindeki bireylerde yapılmış, egzersizden 30-60 dakika önce, 2-6 mg/kg kafein takviyesi yapılan, kafeinin kapsül, tablet, toz vb. bir formda verildiği, Wingate anaerobik güç performansı, aktif sıçrama performansı veya zamana karşı egzersiz performansının test edildiği, katılımcıların CYP1A2 rs762551 veya ADORA2A rs5751876 polimorfizmlerinin analiz edildiği, İngilizce veya Türkçe dilindeki yayınlar dahil edilmiştir. Kafeinin ergojenik etkisi olan başka bir maddeyle verildiği ve sakız, jel gibi bir formda veya kahve içerisinde verildiği çalışmalar hariç tutulmuştur. Araştırmaya sekiz veri tabanı dahil edilmiştir. Pubmed/MEDLINE, Scopus, Web of Science ve ERIC veri tabanı 10 Haziran 2023 tarihinde, SPORTDiscus, Academic Search Ultimate, ProQuest Dissertations & Theses Global ve Open Dissertations 11 Haziran 2023 tarihinde taranmıştır. Veri tabanlarının son kontrolü 10 Eylül 2023 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca dahil edilen yayınların referans listeleri, dahil edilen yayınlara atıf yapılan yayınlar, konu ile ilişkili derlemelerin referans listeleri ve ilgili olabilecek akademik dergiler elle taranarak ek yayınlar elde edilmiştir. Dahil edilen yayınların kalitesi PEDro ölçeği ile değerlendirilmiştir. Araştırmaya 11 yayın dahil edilmiştir. Dahil edilen yayınların kafein dozu dördünde 6 mg/kg, dördünde 3 mg/kg, üçünde ise 2 ve 4 mg/kg'dır ve çoğunda kafein egzersizden 60 dakika önce verilmiştir. Çalışmaların beşi Wingate anaerobik güç performansını (n = 178), dördü aktif sıçrama performansını (n = 170), dördü zamana karşı egzersiz performansını (n = 170) değerlendirmektedir. Kafein ve plasebo grupları arasındaki fark Hedges' g standardize ortalama farkı (etki büyüklüğü (EB)) cinsinden verilmiştir. Meta-analizine dahil edilen çalışmalar arasında heterojenlik yoksa analizler sabit etki modeline, heterojenlik varsa rassal etkiler modeline göre gerçekleştirilmiştir. Kafein takviyesi Wingate zirve güç çıktısını ve zamana karşı egzersiz süresini CYP1A2 AA genotipinde iyileştirmiştir (sırasıyla EB: 0,214; güven aralığı (GA): 0,034-0,395; EB: -1,602, GA: -2,848-(-0,356)). Aktif sıçrama yüksekliği hem AA genotipinde hem de C alleli taşıyanlarda artmıştır (sırasıyla EB: 0,200, GA: 0,075-0,325; EB: 0,155, GA: 0,075-0,235). ADORA2A gen polimorfizmlerine göre ise, C alleli taşıyanlarda Wingate güç çıktıları ve aktif sıçrama yüksekliği kafein takviyesinden olumlu etkilenmiştir. Ancak ADORA2A gen polimorfizmlerinin rolünü belirleyebilmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Literatürdeki çalışmalar incelendiğinde CYP1A2 rs762551 polimorfizmine göre AA genotipine sahip olanlarda C alleli taşıyanlara kıyasla ergojenik etki görülme eğiliminin daha fazla olduğu görülmektedir.