Şah Veliyyullah Dehlevi`nin Huccetullahil Baliğa adlı eseri ışığında hadis anlayışı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYYÜP AKDAĞ
Danışman: KAMİL ÇAKIN
Özet:137 ÖZET Akdağ, Eyyup, Şah Veliyyullah Dehlevî(ö.ll76/1762)'nin Huccetullâhi'l-Bâliğa Adlı Eseri Işığında Hadis Anlayışt,Yüksek Lisans Tezi, DanışmanrDoç. Dr.Kâmil Çakın VI-138 s. İslâm'ın bidayetinden gönümüze kadar muhtelif yörelerde sayısız İslâm alimi yetişmiştir. Bunların bazılarının isimleri unutulmuşken bazıları da kalıcılığı ve etkisi farklı olmakla beraber isimleri unutulmamıştır. 18. yüzyıl Hint asıllı Şah Veüyyullah Dehlevî (ö.l 176/1762) de isimleri unutulmayanlar arasındadır. Dehlevî yaşadığı dönemde Hindistan'da müslümanlar arasında hakim olan taklit ve taassup anlayışına karşı çıkmıştır. Hintli müslümanların dinin iki aslı; Kur'ân ve Sünneti aracısız anlayabilmeleri için tercüme ve şerhlerde bulunmuştur. Bu bağlamda Kur'ân'ı Hindistan'da o gün resmi dil olan Farsça'ya tercüme etmiş, hadis kitapları arasında en sahih kabul ettiği İmam Malik'in Muvatta"sını da Arapça ve Farsça'ya ayrı ayrı şerh etmiştir. Dehlevî, sayısız eserler telif ederek İslâm düşünce yapısına katkıda bulunmuştur. Bu sayısız eserler arasında Hüccetullahi'l-Bâliğa'sı baş eserdir. Bu eserin şöhreti kısa bir süre içerisinde yaşadığı yörenin sınrlannı aşmış, muhtelif İslâm diyarlarına ulaşmıştır. Bu eser alışılagelmiş herhangi bir İslâmi disiplinde yazılmış kitaba benzememektedir. Konulan ve tertibi yenidir. Dehlevî (Ö.1176/1762) bu eserde İlmu Esrâri'd-Din diye isimlendirdiği yeni bir ilmin temellerini atmıştır. Bu yeni ilmin kapsamında hadislerin inceliklerinden bahsedilmiştir. Bu sayede birçok müşkil hadisin işkalı ortadan kaldırılmıştır. Bu çalışmada işte böyle bir eser temel kabul edilerek Dehlevî'nin hadis anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dehlevî bu eserde zikrettiği hiçbir hadisi temel hadis kitaplarına nispet ederek kaynağını belitmemiştir. Fakat kendisinin de ifade ettiği gibi kitabına aldığı hadisleri genel olarak Buhâri, Müslim, Ebû Davut ve Tirmizi'nin kitaplarından seçmiştir. Bu kitapların dışında başka kaynaklardan hadis aldığı da olmuştur. Kitabına aldığı hadisleri genel olarak ulemanın sahihliği hususunda itimadını kazanmış kitaplardan seçmiş olmakla beraber bazen de mevzu(uydurma) rivayetlere has olan kitaplardan da hadis zikrettiği görülmektedir. Bu çalışmada kitabının muhtelif yerlerinde dağınık olarak bulunan hadis usulüyle ilgili bazı görüşleri verildiği gibi önemli görülen bazı hadis yorumlan da zikredilmiştir.