Sistemik kuram çerçevesinde çiftlerde evlilik uyumu: Türkiye-İspanya karşılaştırması ve Türk örnekleminde aktör partner karşılıklı bağımlılık modeli (APIM)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Sözleşmeli), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EZGİ DİDEM MERDAN YILDIZ

Danışman: Şennur Kışlak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Evlilik uyumu, eşlerin ilişkilerinde deneyimledikleri karşılıklı ilgi, özen, anlayış ve kabulü kapsayan, mutluluk ve tatmin düzeyini ifade eden çok yönlü bir yapıdır (Ismail ve Ansari, 2006). Evlilik uyumu birçok bireysel ve ilişkisel faktörden etkilenen ve sürekli değişip dönüşen dinamik bir yapı olmakla birlikte, uzun vadede çiftler için stresli hayat olayları karşısında koruyucu bir faktör olarak da işlev görür (Karimi ve ark., 2019; Parker ve Commerford, 2014). Bu çok katmanlı yapıyı anlamlandırmak için mevcut çalışmada evlilikte uyumun çiftlerin gerek aile kökenli deneyimleri gerekse duygu düzenleme stratejileri ve obsesif kompulsif belirtileri ile ilişkisini kültürlerarası ve çift düzeyinde ele almak amaçlanmıştır. Araştırma iki aşamada yürütülmüş olup, ilk aşamada Türkiye ve İspanya örneklemleri karşılaştırılarak aile iklimi, duygu düzenleme stratejileri, obsesif kompulsif belirtiler ve evlilik uyumu arasındaki ilişkiler analiz edilmiş, ikinci aşamada ise aktör-partner karşılıklı bağımlılık modeli kullanılarak eşlerin birbiri üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bulgular, olumlu aile ikliminin her iki kültürde de evlilik uyumunu anlamlı biçimde yordadığını göstermiştir. Duygu düzenleme stratejilerinden "bastırma" hem kültürlerarası analizlerde hem de çift düzeyinde anlamlı bulunmuş; ayrıca erkekler açısından hem aktör hem partner etkisi gösterdiği belirtilmiştir. Öte yandan, kadınlar için aile ikliminin herhangi bir aracı mekanizma olmaksızın evlilikte uyumu doğrudan yordadığı tespit edilmiştir. Bulgular evlilik uyumunun aileden taşınan örüntüler ve çift içi duygusal etkileşimler tarafından şekillendiğini ve kadın ve erkekler için evlilikte uyumun farklı özellikler bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Evlilikte uyum, aile iklimi, duygu düzenleme, obsesif kompulsif belirtiler, sistemik kuram, kültürlerarası karşılaştırma, yeniden değerlendirme, bastırma