Kentsel su yönetimi, suyun fiyatlandırılması ve içme suyu yatırımlarının finansmanı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GAYRİMENKUL GELİŞTİRME VE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELİM ARMUT
Danışman: Mustafa Tombul
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kentsel nüfus artışı ile suya olan talep artmaktadır. Bunun karşısında kentsel atık suların neden olduğu kirlilik su kaynaklarının niteliğinin bozulmasına neden olmaktadır. Su ihtiyacının karşılanması ve atık suların zarar oluşturmadan ekolojik ortama deşarj edilmesi gerekmektedir. Bu amaçlar yüksek maliyetli yatırımların yapılmasını gerektirmektedir. Bu maliyetlerin karşılanması suyun fiyatının doğru tespiti ile su gelirlerinin bu hizmetlerde kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Araştırmanın amacı, orta ölçekli bir şehir olan Merzifon ilçesi örneği üzerinden kentsel suyun arzının ve talebinin yönetiminde mevcut uygulamaları değerlendirerek, su kaynaklarının korunması, suya ödenebilir biçimde erişimin sağlanması, sürdürülebilir kentsel su ve atıksu yönetiminin gerçekleştirilmesi için fiyatlandırılmasının önemini ortaya koymaktır. İçme suyu şebekesi su dengesi oluşturularak fiziki ve idari kayıplar belirlenmiştir. İçme suyu şebekesindeki arıza durumları değerlendirilmiştir. İçme suyu şebekesinin yenilenmesi durumunda sürdürülebilir ekonomik fiziki kayıp seviyesi tespit edilmiştir. Mevcut durumda 2020 yılı verilerine göre su birim fiyatı kaynak ve çevresel maliyetler göz önüne alınarak hesaplanmıştır. Su ve kanalizasyon idaresi temelinde SWOT analizi yapılarak ilçe hane halkı, ticarethane ve mahalle muhtarlarına anket yapılarak kentsel su ve atık su yönetimi, hizmetler, ödeme istekliliği analizleri yapılmıştır. İçme suyu şebekesi yenileme projesi belediyenin dış kaynak kullanarak yapacağı proje olup, bu proje statik ve dinamik değerlendirme yöntemleri kullanılarak ele alınmıştır. İlçe su kaynaklarının büyük bir kısmını yeraltı su kaynakları oluşturmaktadır. Bu su kaynakları içme kullanma, endüstriyel ve tarımsal alanlarda kullanılmaktadır. İlçe içme suyu şebekesindeki su kayıp kaçak oranları yüksektir. Fiziki (gerçek) su kayıplarının sisteme verilen suyun %44,12'si kadar, gelir getirmeyen suyun ise sisteme verilen suyun %51,29 olduğu tespit edilmiştir. Belediye yatırım programında yer alan içme suyu şebekesi yenileme projesinin gerçekleşmesi durumunda hedef su dengesi çıkarılmıştır. Suyun yeraltı suyu düşümüne bağlı olarak ortaya çıkan kaynak maliyetleri ve havza bazlı koruma çalışmalarına bağlı ortaya çıkan DSİ 2020 yılı bütçesine göre gerçekleşen kaynak maliyetleri göz önüne alınarak sürdürülebilir ekonomik fiziki kayıp düzeyinin %4,5 olduğu tespit edilmiştir. Mevcut içme suyu şebekesinde altyapı sızıntı endeksi 13,6 iken, şebeke yenilenmesi durumunda 1,4 olarak hesaplanmıştır. Su sayaçlarının bakım onarımlarının 10 yılda bir yapılması düşünüldüğünde ön ödemeli kartlı elektronik sayaç kullanımının ekonomik olmadığı görülmüştür. Hane halkı ödeyebilirliği mevcut fatura tutarı göz önüne alındığında %3 olarak hesaplanmış, su ve atık su maliyetlerinin tam olarak yansıtılması durumunda ise %5'e çıkacağı görülmüştür. Bu durum tarifelere suyun değerinin tam olarak yansıtılması durumunda ödenebilirlik sorunlarının derinleşeceğini, göstermektedir. Suyun korunumunun sağlanması için gerekli fiyat sinyallerinin tüketicilere ulaştırılması gerekmektedir. Bu fiyat sinyalleri ulaştırılırken ödeyebilirliğin sorun olmaması için artan oranlı tarife uygulanarak, ödeme güçlüğü çekenlere sosyal yardımlar verilerek önlenmesi sağlanabilir. İçme suyu yenileme projesinin değerlendirilmesi ile mevcut ortalama su fiyatı baz alındığında projenin yapılabililiği uygun çıkmamaktadır. Projenin %7 iskonto oranında net bugünkü değeri sıfıra eşitleyen ortalama su birim fiyatının 4,97 TL olduğu tespit edilmiştir.