Yüksek başarılı öğrencilerde psikolojik belirtilerin birey, aile ve okul ile ilgili değişkenler tarafından yordanması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAMIK KEMAL HASPOLAT
Danışman: İLHAN YALÇIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yüksek başarılı öğrenciler toplumun gelişimine önemli katkılar sağlayacak özel bir gruptur. Bu öğrencilerin psikolojik belirtileri üzerinde etkili olan risk faktörlerinin incelenmesi eğitsel ve toplumsal açıdan önemli görülmektedir. Bu çalışmanın amacı yüksek başarılı öğrencilerde psikolojik belirtiler ile performans odaklı değerlendirme, anne babanın psikolojik kontrolü, ebeveyn başarı baskısı, mükemmeliyetçilik ve akademik stres arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubu 1134 fen lisesi öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada Sınıf Değerlendirme Atmosferi Ölçeği, Leuven Algılanan Anne Babalık Ölçeği, Akademik Beklenti Stresi Ölçeği, Çocuk ve Ergen Mükemmeliyetçilik Ölçeği, Depresyon, Anksiyete ve Stres Ölçeği ve araştırma kapsamında geliştirilen Ebeveyn Başarı Baskısı Ölçeği ile Demografik Bilgi Formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. İlişkisel tarama modelinde yürütülen araştırmada psikolojik belirtiler ile birey, aile ve okul ile ilgili değişkenler arasındaki ilişkiler Yapısal Eşitlik Modellemesi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucuna göre yapısal modelde yer alan tüm değişkenler arasında anlamlı pozitif ilişkiler bulunmaktadır. Performans odaklı değerlendirme ve anne babanın psikolojik kontrolü ebeveyn başarı baskısını, ebeveyn başarı baskısı da mükemmeliyetçiliği, akademik beklenti stresini ve psikolojik belirtileri anlamlı düzeyde yordamaktadır. Değişkenler arasındaki dolaylı ilişkiler de mükemmeliyetçiliğin akademik beklenti stresi üzerinden psikolojik belirtileri yordadığını göstermiştir. Ebeveyn başarı baskısı, performans odaklı değerlendirme ve anne babanın psikolojik kontrolü ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide aracı role sahiptir. Son olarak performans odaklı değerlendirme ve anne babanın psikolojik kontrolü, psikolojik belirtileri ebeveyn başarı baskısı, mükemmeliyetçilik ve akademik beklenti stresi aracılığıyla yordamaktadır. Yapısal modeldeki değişkenler psikolojik belirtilere ilişkin varyansın %60'ını açıklamaktadır. Araştırma kapsamında incelenen modelin cinsiyete göre değişip değişmediği çoklu grup yapısal eşitlik modeli ile incelenmiş ve yapısal modelin cinsiyete göre farklılaşmadığı görülmüştür.