ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin Kāmilu'ṣ-Ṣınāʿati'ṭ-Ṭıbbiyyeadlı eserinde cerrahi tedavi uygulamaları ve tıp tarihindeki yeri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, TIP TARİHİ VE ETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜR KUŞ
Danışman: AHMET ACIDUMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezin amacı ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin Kāmilu'ṣ-Ṣınāʿati'ṭ-Ṭıbbiyye ya da Kitābu'l-Melikī adı verilen eserinin ikinci cilt dokuzuncu makalesi olan ve "Hastalıkların El ile Tedavisi" olarak adlandırılan cerrahi bölümünü Arapçadan Türkçeye çevirerek Türk tıp tarihi literatürüne kazandırmak, bu bölümü Paulus Aegineta'nın Epitome (The Seven Books of Paulus Aegineta) adlı eserinin ikinci cilt altıncı kitabında yer alan cerrahi bölümü ile karşılaştırmak, ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin bu bölümü oluştururken Paulus Aegineta'dan yararlanıp yararlanmadığını eğer yararlandıysa bunun düzeyini, yine bu bölüme özgün bir katkı yapıp yapmadığını ortaya çıkarmak ve ardından literatürde yer alan çalışmalarla da karşılaştırarak cerrahi açıdan tıp tarihindeki yerini belirlemeye çalışmaktır. Tezde Kāmilu'ṣ-Ṣınāʿati'ṭ-Ṭıbbiyye'nin (H. 1294/1877) Arapça olan Kahire/Bulak baskı nüshasında yer alan cerrahi ile ilgili makale esas alınmıştır. Ancak makaledeki eksiklikleri ve hataları düzeltebilmek ve daha sağlıklı bir metin elde edebilmek için bu nüsha, İstanbul Üniversitesi Kitaplığı Arapça Yazmalar bölümünde bulunan (A.Y. 4713a) nolu nüshanın tıpkı basımı, Yale Üniversitesi/USA Kütüphanesi, 1085640 numarada bulunan nüshası ve İstanbul, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Murad Molla Koleksiyonu 1482 numarada bulunan nüshası ile karşılaştırılmış ve Arapçadan Türkçeye çevirisi yapılmıştır. Çeviri esnasında karşılaşılan ve X. yüzyıl tıp terminolojisine ait olan birçok sözcük çeşitli sözlüklerden ve internet kaynaklarından taranarak bir sözlükçe oluşturulmuştur. Daha sonra Arapçadan Türkçeye çevirisi yapılan ilgili makalede yer alan bölümler Paulus Aegineta'nın Epitome adlı eserinin The Seven Books of Paulus Aegineta isimli İngilizce çevirisinin ikinci cildinin altıncı kitabında yer alan cerrahi ile ilgili konularla karşılaştırılmış, bulgular kısmında sunulmuş ve ilgili literatür eşliğinde tartışılmıştır. Alī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin ilgili makalesinde yer alan 111 bölümün Paulus Aegineta'nın ilgili kitabında yer alan konularla karşılaştırılması sonucunda 23'ü hariç geriye kalan 88 bölümünün özellikle cerrahi işleme yönelik olan kısımlarının benzer ve bazılarının ise nerdeyse birebir aynı ifadelerle anlatılmış olduğu görülmüştür. Kan alma, Hacamat, Atardamarların Kesilmesi, Kötü Huylu Yaraların Tedavisi gibi farklı olan konuların ise genellikle ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin makalesinin ilk kısımlarındaki bölümlerde yer aldığı gözlenmiştir. Buna ek olarak ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin bu makaleyi Paulus Aegineta'dan farklı bir sistematiğe göre düzenlediği, bazı konulardaki metin içeriklerine ilaveler veya eksiltmeler yaptığı, bunu da ilgili eserinin ilk kısmında ifade ettiği üzere daha düzenli ve daha pratik bir eser ortaya çıkarabilmek için uygulamaya çalıştığı değerlendirilmiştir. Sonuç olarak ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī'nin cerrahi ile ilgili olan makalesini kaleme alırken çoğunlukla Paulus Aegineta'dan yararlanmış ya da alıntı yapmış olduğu değerlendirilmiş, ancak edinilen bulgulardan yola çıkarak bu makalenin birebir çeviri olmadığına yönelik bir yorumun da yapılabileceği düşünülmüştür. Anahtar kelimeler: ʿAlī b. el-ʿAbbās el-Mecūsī, Epitome, Kāmilu'ṣ-Ṣınāʿati'ṭ-Ṭıbbiyye, Kitābu'l-Melikī, Paulus Aegineta.