OKUL ÖNCESİ DÖNEM ÇOCUKLARININ SANAT ESERLERİ YOLUYLA DUYGULARI TANIMA BECERİLERİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KADER KARADENİZ AKDOĞAN
Danışman: Dilek Acer Çakar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada 60-72 aylık çocukların sanat eleştirisi yöntemini kullanarak sanat eserleri yoluyla duyguları tanıma becerileri incelenmiştir. Bu temel amaç doğrultusunda çocukların sanat eserlerinden çıkarımda bulundukları duygular, bu duygulara ilişkin eserler bağlamında ifade ettikleri göstergeler, nedenler ve kendi duygu deneyimleriyle birlikte bu duyguları yüz-beden ifadeleri ve çizimleri yoluyla ifade etme biçimleri incelenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımlarından temel yorumlayıcı yaklaşım kullanılarak yürütülen bu çalışmada 33 çocuk (18 kız, 15 erkek) katılımcı olarak yer almıştır. Sanat eleştirisi yönteminin duyguları derinlemesine incelemek için bir araç olarak kullanıldığı bu araştırmada veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, sanat eserleri, görüşme soruları, süreçte elde edilen çocukların duyguları canlandırdıkları fotoğrafları, çocuk çizimleri ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgularda çocukların eserlerden mutluluk, üzüntü, şaşkınlık, öfke ve korku duyguları dışında farklı duygulara ilişkin çıkarımda bulundukları ve duygu sözcüğü olmayan çeşitli ifadeleri kullandıkları görülmüştür. Çıkarımda bulunulan duygulara ilişkin eserler bağlamında sunulan göstergeler üzüntü, mutluluk, şaşkınlık ve korku duyguları için en sık yüz ifadeleri/mimikler ve ardından bedensel ifadeler alt temasında yer alırken, kızgınlık (öfke) duygusu için en sık ifade edilen ikinci alt tema yüz ve bedensel ifadelerin birlikte ifade edildiği alt temada yer almıştır. Çıkarımda bulunulan duyguların nedenlerine ilişkin eser bağlamında karakterlerin bahsedilen duyguyu deneyimlemesinin nedenleri olarak ifade edilen örnekler ile çocukların bahsedilen duyguya ilişkin kendi duygu deneyimlerinin nedenleri olarak sunulan örneklerin çeşitli alt temalarda örtüştüğü görülmüştür. Duyguların canlandırma ve çizim aracılığıyla ifade edildiği süreçte, çocuklar her bir duygu için evrensel duygu ifadeleri olarak tanımlanan duygu ifadelerinin tümüne eş zamanlı olarak yer vermediği görülmüştür. Ancak mutluluk için gülme, üzüntü için kenarları aşağı çekilmiş ağız, şaşkınlık için ağzın açık olması, kızgınlık (öfke) için kaşların çatık olması gibi bazı göstergelere odaklandıkları belirlenmiştir.