Ahmed Bin Seydî el-Bigavî'nin Avârifü'l-Ma'ârif Tercümesi (İnceleme-Metin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CİHAT EKİZ

Danışman: Zülfikar Güngör

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ꜤAvārifü'l-MaꜤārif, tarikatlar döneminin önemli metinlerindendir. Şihābeddin es-Sühreverdi tarafından kaleme alınmıştır. Yazıldığı dönemden itibaren gerek icazet yoluyla okutulması gerekse tercüme, şerh, hâşiye, ta'lîk gibi yazın türleriyle etrafında oluşan literatür, onun İslam tasavvufu üzerindeki etkisini göstermektedir. ꜤAvārifü'l-MaꜤārif'in Anadolu'ya girişi Ahmed b. Seydi el-Biġavi'nin tercümesiyle olmuştur. Tercümesini 1549 yılında tamamlayan mütercim, Zeyniyye tarikatına mensuptur. Zeyniyye'nin, Sühreverdiyye'nin Anadolu'da faaliyet gösteren kolu olmasından hareketle bu eserin Biġavi için son derece önemli olduğu söylenebilir. Mütercim eseri, tefsir ve hadis şerhi türünden bir dizi kitaptan yaptığı eklemelerle genişleterek çevirmiştir. Yapılan eklemelerin kaynakları mukaddimede zikredilmiş ve metin içinde alıntılardan önce genellikle anılmıştır. Ahmed b. Seydi el-Biġavi tarafından kaleme alınan ꜤAvārifü'l-MaꜤārif tercümesi eski Türkiye Türkçesi özelliği gösteren bir metindir. Bunun yanında eser, Arapça ile Türkçe arasındaki dil ilişkilerinin kendi dönemindeki durumunu tanıklar niteliktedir. Bu çalışmada Sühreverdi ve ꜤAvārifü'l-MaꜤārif etrafında oluşan literatüre değinilmiş, Biġavi'nin hayatı ve eserleri araştırılmış, ꜤAvārifü'l-MaꜤārif tercümesinin doğru okunduğu ve anlaşıldığı düşünülen metni ortaya konmuş ve çeşitli açılardan incelenmiştir.