Şizofreni hastalarında akut aerobik egzersiz ile bilişsel işlev performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE HANDENUR BAYRAKTAR ÖZDEMİR
Danışman: Erguvan Tuğba Özel Kızıl
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Şizofrenide temel belirtilerden biri kabul edilen bilişsel bozulma, işlevsellik üzerinde en belirleyici semptomlar arasındadır. Geleneksel tedavi yöntemlerinin bilişsel bozulmalar üzerindeki etkisinin sınırlı olması, alternatif yaklaşımlara olan ilgiyi artırmış ve bu bağlamda egzersiz, potansiyel etkili bir yöntem olarak öne sürülmüştür. Aerobik egzersiz, hem sağlıklı bireylerde hem de şizofreni hastalarında bilişsel işlevleri iyileştirebilecek umut verici bir strateji olarak öne çıkmaktadır. Kronik egzersizin bilişsel faydaları bilimsel alanyazında tutarlı biçimde belgelenmiş olsa da, son yıllarda tek bir aerobik egzersiz seansının— akut egzersizin— bilişsel performans üzerinde olumlu etkiler yaratabileceğine dair bulgular da artış göstermektedir. Ancak, akut aerobik egzersizin şizofreni hastaları üzerindeki etkilerini doğrudan inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Buradan yola çıkılarak planlanan bu çalışma, şizofreni hastalarında akut aerobik egzersizin bilişsel performans üzerindeki etkisini sağlıklı bireylerle karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi; şizofreni ve sağlıklı kontrol gruplarını bilişsel performans ve aerobik uygunluk açısından karşılaştırmayı ve şizofreni grubunda aerobik uygunluk düzeyi ile klinik semptomlar arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 29'u şizofreni hastası ve 29'u sağlıklı gönüllü olmak üzere toplam 58 gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Deney deseni en az bir hafta ara ile olmak üzere iki oturumdan oluşmaktadır. İlk oturumda şizofreni hasta grubuna Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği; sağlıklı gruba ise Montgomery ve Åsberg Depresyon Ölçeği verilmiş ve her iki gruba da Herkes için Egzersize Hazırbulunuşluk Anketi, Uluslararası Fiziksel Aktiviteye Katılım Anketi Kısa Formu, Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği, Statik ve Dinamik Solunum Fonksiyon Testleri ve hastaların aerobik uygunluğunu değerlendirmek için Kardiyopulmoner Egzersiz Testi (KPET) uygulanmıştır. İkinci oturumda ise egzersiz öncesi ve sonrası tüm katılımcılara Stroop TBAG formu, İz Sürme Testi (İST), Sayı Menzili Testi (SMT), Sözel Akıcılık Testi (SAT), Sözel Bellek Süreçleri Testi (SBST) uygulanmıştır. Egzersiz uygulaması, KPET bulguları temel alınarak planlanmış olup, ısınma ve soğuma bölümleriyle birlikte toplam 35 dakika süren orta şiddette aerobik egzersiz, bisiklet ergometresi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Egzersiz öncesi ve sonrası bilişsel test skorlarındaki değişimler tekrarlı ölçümler ANOVA testi kullanılarak; aerobik uygunluk ile hastalık şiddeti ve bilişsel işlevler arasındaki ilişkiler korelasyon testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Şizofreni hasta grubunun aerobik uygunluk ve bilişsel test performansları sağlıklı kontrol grubuna kıyasla düşük bulunmuştur. Her iki grupta da egzersiz sonrasında Stroop TBAG, İST, SMT ve SAT test performanslarında egzersiz öncesine kıyasla iyileşme olduğu saptanmıştır. Ancak bu iyileşmelerin dereceleri gruplar arasında anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Her iki grupta da yalnızca İST testinin bir alt boyutunda ve SBST performansında egzersiz öncesi ve sonrası arasında istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. Ayrıca, şizofreni hasta grubunda aerobik uygunluk ile hastalık şiddeti ve bilişsel işlevler arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Sonuç: Çalışma sonuçları önceki alanyazınla uyumlu biçimde, aerobik egzersizin tek bir seans uygulandığı durumda bile bilişsel işlevlere olumlu etkisinin olduğuna işaret etmektedir. Ayrıca bu çalışmanın bulguları akut egzersizin şizofrenide farklı birçok bilişsel alana olumlu etki göstermesi açısından önem taşımaktadır. Bununla birlikte, şizofreni grubunun akut egzersizden kontrol grubuyla benzer düzeyde faydalandığı anlaşılmaktadır. Elde edilen bulgular, akut egzersizin şizofreni hastalarında da bilişsel işlevleri destekleyici bir müdahale yöntemi olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Ayrıca, kardiyovasküler hastalıklar ve mortalite açısından prognostik öneme sahip olan aerobik uygunluk düzeyi bakımından şizofreni grubunun dezavantajlı konumda olduğu saptanmış ve bu doğrultuda destekleyici müdahalelere ihtiyaç duyulduğunun tekrar altı çizilmiştir.