Bipolar bozuklukta sosyal biliş performansıyla sosyal bilişle ilişkili gen polimorfizmlerinin ilişkisinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinir Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: IŞIK BATUHAN ÇAKMAK
Danışman: Bora Baskak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bipolar bozukluk (BB) tekrarlayan depresif ve manik dönemlerle karakterize, sosyal ve mesleki işlevselliği ciddi şekilde bozan kronik bir hastalıktır. Genetik etiyoloji üzerine yapılan çalışmalar, COMT ve SLC6A4 genlerinin BB ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Sosyal biliş (SB), sosyal etkileşime hizmet eden bilişsel süreçlerdir ve BB'nin her evresinde sosyal biliş performansında eksiklikler görülmektedir. Bu tez çalışması, BB olgularında sosyal bilişin farklı alanlarındaki performansın COMT ve SLC6A4 genlerindeki tek nükleotid polimorfizmleriyle (SNP'lerle) ilişkili olup olmadığını araştırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, BB'de işlevsellik derecesini yordamada genetik farklılıkların, nörobilişsel ve sosyal bilişsel performansın etkisini de incelemeyi amaçlamaktadır. Vaka grubu 112 BB hastasından, kontrol grubu ise 125 sağlıklı katılımcıdan oluşmaktadır. Her katılımcıya klinik ve sosyodemografik bilgilerin toplanması için Sosyodemografik Veri Formu, Klinik Global İzlenimler Ölçeği (KGİÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D), Young Mani Değerlendirme Ölçeği (YMDÖ), Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği (BSPÖ) uygulanmıştır. Nörobiliş performansı Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), Sözel Akıcılık Testi (SAT), İz Sürme Testi (İST) ve Öktem Sözel Bellek Süreçleri Testi (Öktem-SBST) ile değerlendirilmiştir. Sosyal biliş performansı da Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZTÖ), Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) ve İçsel, Kişisel ve Durumsal Atıflar Ölçeği (İKDAÖ) ile değerlendirilmiştir. Katılımcılardan toplanan biyolojik materyal Polimeraz Zincir Reaksiyonu Restriksiyon parça uzunluk polimorfizmi (RPUP) analizi ile değerlendirilmiştir. COMT geninde met/met, val/met ve val/val genotipleri arasında nörobilişsel performans açısından fark bulunmamış, ancak SLC6A4 geninde L taşıyıcılarının daha iyi bellek performansı sergilediği belirlenmiştir. Sosyal biliş testlerinde COMT met taşıyıcılarının daha yüksek dışsallaştırma yanlılığı ve negatif içsel atıflar gösterdiği, SLC6A4 geninde L taşıyıcılarının ise sosyal biliş testlerinde ve bellek performansında avantaj sağladığı bulunmuştur. BB'de gündelik işlevsellik derecesinin SB, NB performansları ve genetik polimorfizmlerden oluşan bir modelce yordanabilir olduğu sonucuna ulaşılan ilk çalışmadır.