KOMPULSİYON İLE SEYREDEN HASTALIKLARDA RTMU'NUN KLİNİK BELİRTİLER VE RİSK ALMA DAVRANIŞI ÜZERİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA DİLHAN İNCİ BARAN
Danışman: Erguvan Tuğba Özel Kızıl
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kompulsiyon ile seyreden bozuklukların (Kumar Oynama Bozukluğu, Saç Yolma Bozukluğu, Deri Yolma Bozukluğu) etiyolojisinde, yanıt ketlemede bozulma ve riskli karar verme gibi nörobilişsel işlev bozuklukları önemli bir yer tutmaktadır. Bu işlevlerde kilit rol oynayan pre-suplementer motor alan (pre-SMA), potansiyel bir tedavi hedefi olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, kompulsiyon ile seyreden bozukluklarda pre-SMA bölgesine uygulanan düşük frekanslı tekrarlayan transkraniyal manyetik uyarımın (rTMU) klinik belirtiler, risk alma davranışı ve yanıt ketleme üzerindeki etkinliğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Kumar Oynama Bozukluğu (n=9), Trikotillomani (n=6) ve Deri Yolma Bozukluğu (n=3) tanısı olan toplam 18 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara 20 seans rTMU uygulanmış ve değerlendirmeler uygulamadan önce, ilk seansın hemen sonrası ve 20 seansın sonunda yapılmıştır. Hastalık belirtilerinin şiddeti, her bozukluk için özel ölçekler kullanılarak ölçüldü. Katılımcıların risk alma eğilimleri Modifiye Balon Analog Risk Testi (M-BART) ile değerlendirildi. Dürtüleri kontrol etme ve durdurma becerileri ise üç farklı testle incelendi: Stroop Testi - Temel Bilimler Araştırma Grubu Formu (ST-TBAG) ile dikkat dağıtıcı bir bilgiye rağmen doğru cevabı verme yetenekleri ölçüldü. Stop Signal Test (SST) ile çoktan başlattıkları bir hareketi aniden durdurabilme, yani 'fren yapma' becerileri değerlendirildi. Go/No Go (GNG) Testi ile ise yanlış bir tepkiyi en başından vermekten kaçınma becerileri ölçüldü. Bulgular: Uygulama sonunda klinik belirtilerde anlamlı bir iyileşme saptanmış, en belirgin yanıt Kumar Oynama Bozukluğu grubunda gözlenmiştir. Nörokognitif düzeyde, rTMU'nun kümülatif etkisiyle bilişsel ketleme (Stroop) ve reaktif motor ketleme (SST) becerilerinde anlamlı bir güçlenme saptanmıştır. Buna karşın, proaktif ketlemeyi yansıtan dürtüsel hatalarda (GNG Komisyon Hataları) ve risk alma davranışında (M-BART) istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik bulunmamıştır. Sonuç: Bulgular, pre-SMA hedefli rTMU'nun, özellikle 'fren sistemi' olarak işlev gören reaktif ve bilişsel ketleme mekanizmalarını güçlendirmede etkili olduğunu göstermektedir. Ancak uygulamanın, planlı dürtü kontrolü (proaktif ketleme) ve duygusal bileşenler içeren riskli karar verme (M-BART) üzerinde doğrudan bir etkisi olmadığı görülmüştür. Bu durum, rTMU'nun kompulsif bozukluklar spektrumunda monolitik bir etkiden ziyade, hedeflenen nörokognitif fonksiyona ve altta yatan hasta profiline göre farklılaşan spesifik bir etki profiline sahip olduğunu ortaya koymaktadır. rTMU'nun, özellikle "ketleme yetersizliği" ön planda olan hasta alt gruplarında (örn. Kumar Oynama Bozukluğu) daha etkili olabileceği düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Tekrarlayan transkraniyal manyetik uyarım, pre-suplementer motor alan, kompulsiyon, kumar oynama bozukluğu, trikotillomani, deri yolma bozukluğu, reaktif ketleme, proaktif ketleme, risk alma.