İnönü ovası (Eskişehir) akiferinin kirlenme hassasiyetinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZLEM GÜLLÜ

Danışman: MEHMET ÇELİK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde artan nüfus ve sanayileşmenin bir sonucu olarak ortaya çıkan çevre sorunlarından biri de yeraltı suyu kirliliğidir. Yeraltı sularının kirliliğinin önlenmesi ve giderimi konusunda altyapı oluşturabilecek çalışmalardan bir tanesi de yeraltı sularının kirlenme potansiyelinin belirlenmesidir. Bu çalışmada da kuzeybatı Orta Anadolu'da, Eskişehir İli'nin batısında yer alan İnönü Ovası (Eskişehir) akifer sisteminin kirlenme potansiyelinin belirlenmesi amaçlanmıştır. İnönü İlçesi artan nüfusu, endüstriyel ve tarımsal faaliyetleri ile su gereksinimi günden güne fazlalaşan bir ilçedir. İlçede, mevcut su potansiyelinin devamlılığını sağlayabilmek için yüzeysel ve yeraltı sularının korunması oldukça önemlidir. Bu bağlamda, yapılan bu tez çalışması ile İnönü Ovası'ndaki yeraltı sularının mevcut kalite durumları belirlenmiş ve bölgedeki kirletici kaynakların yeraltı suyu kalitesini etkileme potansiyelleri ortaya konulmuştur. Oksijen-18 (‰ -9,15-‰-11,17), döteryum (‰-65,16-‰-77,89) ve trityum (1.89-6.11 TU) duraylı izotop analiz sonuçları yeraltı sularının elektriksel iletkenlik değerleri ile karşılaştırıldığında bu sığ akifer sisteminin yağışlar, Sarısu Deresi ve kaynaklarla beslenen sığ dolaşımlı sulardan oluştuğunu göstermektedir. Suların hidrokimyasal fasiyesleri daha çok Ca-Mg-HCO3 karakterdedir. Yeraltı sularında yapılan kirlilik analizleri, pestisit analizleri ve antibiyotik analizleri, akifer sistemin lokal olarak kirlenmeye maruz kaldığını göstermiştir. Bu lokal kirlilikler, tarımsal faaliyetlerin sürdürüldüğü alanlarda Malathion, Azinphos Methyl ve Chlorpyrifos (organofosforlu) pestisit türlerinin varlığı ile yerleşim yerlerinde ise daha çok hayvancılık faaliyetleri sonucu nitrat, nitrit ve Oksitetrasiklin grubu antibiyotik kalıntıları ile kendini belli etmektedir. Ovada yapılan jeolojik, hidrojeolojik, hidrojeokimyasal, izotop ve kirlilik çalışmalarından elde edilen sonuçlar, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılarak ikili karşılaştırma matrisleri oluşturulmuş ve DRASTIC Yöntemi yardımıyla ovaya ait kirlilik hassasiyet haritası elde edilmiştir. Elde edilen hassasiyet indeks haritası, ovada 5 adet (çok düşük, düşük, orta, yüksek ve çok yüksek) hassasiyet alanının varlığını ortaya koymuştur. Buna göre, İnönü Ovası'nda sığ akifer sistemin bulunduğu orta kısmın tarımsal kirliliğe karşı çok yüksek hassasiyete sahip olduğu ve alınacak koruma tedbirlerinin bu alandan başlanarak ovanın tamamında gerçekleştirilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Eylül 2014, 180 sayfa Anahtar Kelimeler: İnönü Ovası, AHS, DRASTIC, yeraltı suyu kirlenme hassasiyeti, yeraltı suyu kirliliği, yeraltı suyu kalitesi.