Türkiye'nin iktisadi politikaları (hükümet programlarına göre, 1939-1960)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLŞAH KURT
Danışman: NEŞE ÖZDEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1939-1960 tarihleri arasında yönetime gelen on üç hükümetin programlan esas alınarak hazırlanan bu çalışmanın amacı, İkinci Dünya Savaşı ve sonrasında Türk hükümetlerinin programlarında belirlenen hedeflerin, genel iktisadi uygulamalardaki izdüşümlerini yakalayabilmek ve ne ölçüde gerçekleştirildiklerini değerlendirebilmektir. Çalışmanın kapsadığı 1939-60 süreci, dünya ve Türkiye açısından önemli iktisadi değişimlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. İkinci Dünya Savaşı'nın dolaylı etkileri karşısında Türkiye'de, devletin ekonomiye daha fazla müdahale etmek suretiyle korumacı ve özel sektöre dar olanaklar sunan devletçi politika eğilimlerinin yerini liberal iktisat politikaları almaya başlamış ve özellikle 1947- 1950 sürecinde hız kazanarak 1950-1960 sürecine damgasını vuran özel sektörü desteklemekeden ve yabancı sermayeye iktisadi faaliyetlerde geniş yer veren bir seyir izlenmişti. Mevcut çalışma, bu sürecin iktisadi alanda yaşanan dönüm noktalarını ve politika değişimlerini hükümet programlan dahilinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uygulanan iktisadi politika farklılıklarını 1939-50 ve 1950-60 süreci olarak iki ayrı parti dönemindeki yansımalarıyla incelerken, bu tarihlerde hükümetlerin uygulamayı öngördüğü iktisadi politikaların yer aldığı hükümet programlan, çalışmanın temel kaynağı olarak kullanılmıştır. Bu noktada, bazı hükümet programlarının dönemin genel iç ve dış siyasi koşullarından etkilenerek hazırlandıklan bazılarının dönemin güncel politika söylemlerine yer veren daha yüzeysel hedefler belirlediği, bazılarının ise dönemin iç-dış siyasi oluşumlanyla149 birlikte iktisadi hayata yönelik ayrıntılı öngörülerde bulunan hedefler saptadığı görülmektedir. Çalışmaya konu olan süreç ele alınırken, dönemin tüm iktisadi olaylarından ziyade hükümet programlarının sadece iktisadi politikayı ilgilendiren konulan ve bunların dönemin iktisadi hayatında uygulamaya konan yansımaları üzerinde durulmuştur. İktisadi politikaya yön veren genel eğilimlerin neler olduğu ve hükümetlerin programlarında yer verdikleri amaçların ne dereceye kadar gerçekleştirilebildiği sorusu, bazı örneklemeler yoluyla cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede ilk bölümde hükümet programlan değerlendirilmiş; ikinci bölümde ise iç ve dış iktisadi ve siyasi gelişmelerin şekillendirdiği oluşumlar incelenerek, hükümet programlanndaki iktisadi amaç ve öngörülerin ne ölçüde hayata geçirildiği ortaya konulmuştur. 1939-60 sürecinin iktisadi politika eğilim ve değişimlerini hükümet programlan ışığında irdeleyen bu çalışmada, TBMM Zabıt Cerideleri'nden, kanun, kararname ve görüşmeler ile ilgili olarak TBMM arşiv belgelerinden, başbakan ve parti başkanlannın konuşmalan ve partilerin yayınlarından, ele alman dönemin iktisadi verileri için ise, Devlet İstatistik Enstitüsü, Devlet Planlama Teşkilatı ve ilgili bakanlıklann döneme ait verilerinden yararlanılmıştır. Çalışmada kullanılan bu birincil kaynaklanıl yanısıra, hükümet programlannın uygulamadaki örneklemelerinin saptanmasında döneme ait yayınlanmış kitap ve makale gibi telif eserlere de başvurulmuştur.