Sjögren sendromunda tükürük bezi biyopsi sonuçları ile akciğer bulguları arasındaki ilişkinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHSEN KARAKAYA
Danışman: TAHSİN MURAT TURGAY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, primer Sjögren sendromlu (pSS) hastalarda tükürük bezi histopatolojik aktivitesi ile interstisyel akciğer hastalığı (İAH) varlığı arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. İAH'nin mortal seyir gösterebilmesi nedeniyle, pulmoner tutulumun erken öngörülmesini sağlayacak histopatolojik belirteçlerin tanımlanması klinik açıdan önem taşımaktadır. Ülkemizde fokus skoru (FS) düzeyi ile İAH arasındaki doğrudan ilişkiyi değerlendiren veri sınırlıdır. Bu araştırma FS-temelli glandüler inflamasyon şiddetinin pulmoner yansımalarını sistematik biçimde değerlendiren önemli bir ulusal veri setini sunmaktadır. Yöntem: Bu retrospektif, tek merkezli çalışma, Ocak 2010–Aralık 2024 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji Bilim Dalı'nda pSS tanısı ile izlenen 274 hastayı kapsamaktadır. Tüm olgularda tükürük bezi biyopsileri Chisholm–Mason ve FS sistemlerine göre değerlendirilmiş; yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi (YÇBT) bulgularına göre İAH varlığı ve paternleri kaydedilmiştir. Çalışmada, FS'nin kantitatif değerlendirmesi ile Chisholm–Mason derecelendirmesinin morfolojik analizinin birlikte ele alınması, glandüler inflamasyonun sistemik yansımalarını hem nicel hem de yapısal boyutlarıyla ortaya koyan bütüncül bir metodolojik yaklaşım sağlamıştır. Demografik, klinik, serolojik ve laboratuvar verileri analiz edilmiştir; solunum fonksiyon test parametreleri değerlendirilmiştir. Çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile İAH varlığını öngören bağımsız risk faktörleri belirlenmiştir. Bulgular: Olguların %90,1'i kadın, %9,9'u erkek olup ortalama yaş 55,4 ± 11,5 yıldır. pSS hastalarının %22,3'ünde İAH saptanmıştır. İAH bulunan olgularda FS ≥ 2 ve Chisholm–Mason Grade 4 düzeyleri anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur (p = 0,035). Çok değişkenli analizlerde FS ≥ 2 (OR = 2,41; p = 0,008), erkek cinsiyet (OR = 3,08; p = 0,015) ve tanı yaşındaki her 10 yıllık artış (OR = 1,78; p < 0,001) İAH varlığının bağımsız belirleyicileri olarak saptanmıştır. DLCO değerleri İAH grubunda anlamlı olarak düşük saptanmıştır (p = 0,010). Hidroksiklorokin kullanımı İAH olmayan olgularda daha yaygın iken (p < 0,001), immünsüpresif tedavi ve rituksimab kullanımı İAH grubunda anlamlı olarak yüksektir (p < 0,05). Mortalite oranı İAH varlığında belirgin olarak artmıştır (p < 0,001). Sonuç: pSS'de tükürük bezi histopatolojik aktivitesi, yalnızca lokal glandüler inflamasyonu değil, sistemik inflamatuar yükü de yansıtan bağımsız bir belirleyici görünümündedir. Bu bulgular doğrultusunda, yüksek histopatolojik aktivite saptanan hastalarda erken dönemde radyolojik ve solunum fonksiyon testlerine dayalı değerlendirme yapılması, pSS'ye bağlı pulmoner komplikasyonların erken tanısı ve prognozun iyileştirilmesi açısından klinik önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Primer Sjögren sendromu, interstisyel akciğer hastalığı, fokus skoru, histopatoloji, glandüler inflamasyon