Rol Bırakma Kuramı perspektifinden grup çalışmasının yaşlı bireylerin benlik saygısı ve sosyal uyumuna etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGE ASLAN AÇAN
Danışman: ELİF GÖKÇEARSLAN ÇİFCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı rol bırakma kuramı perspektifinden grup çalışmasının yaşlı bireylerin benlik saygısı ve sosyal uyumu üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, nicel ve nitel olarak karma metot çatısında tasarlanmış ön test son test kontrol gruplu deneysel bir çalışmadır. Bu amaç doğrultusunda nitel boyuta göre yaşlıların olumlu benlik saygısı geliştirmeleri ve sosyal uyum becerilerinin artmasına yardımcı olabilecek 8 haftalık bir sosyal grup çalışması tasarlanmıştır. Grup çalışmasının tematik içerik ve süreç analizi MAXQDA 2018 programı kullanılarak, nicel boyutunda ise grup çalışmasının yaşlıların benlik saygısı ve sosyal uyum düzeyine etkisi SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Rol kuramı perspektifinden oluşturulan grup çalışmasının sonuçlarına göre ilk olarak sosyal rollerin farkına varan üyeler, rol kayıpları ile baş etme sürecinde etkili baş etme yöntemlerini keşfetmek için sosyal çevreleri ile çatışmaya sebep olan rol kalıplarını ve kendi işlevsiz düşüncelerini empati yaparak ve fenomenolojik perspektiften değerlendirmişlerdir. Böylece sosyal çevreleri ile uyumlu ve uyumsuz olan yönlerinin farkına vararak esnek işlevsel düşünce kalıplarını keşfetmişlerdir. Bu şekilde çatışma veya ölüm sebebiyle kaybedilen rolleri kendini suçlama veya pişmalıklarla değerlendirmekten ziyade o anki koşullarda yapabileceklerine odaklanarak ve kendisine ve çevresine karşı hoşgörülü bir perspektif geliştirerek yorumlamışlardır. Bu sayede rol kayıplarına karşı etkili baş etme yöntemlerini keşfetmişlerdir. Bunun sonucunda rol kayıpları sebebiyle ortaya çıkan boşlukların yerine gelecek hayatlarına anlam katan yeni rolleri keşfetmek amacıyla psikolojik rollerine odaklanmışlardır. Psikolojik rollerin araştırılması aşaması üyelerin kendi duygu ve düşüncelerini ve tercihlerini anlamaları ve anlatmalarını böylece içsel benlikleri ile temas kurmalarını sağlamıştır. Bu sayede üyeler sosyal rollerin gerektirdiği görev, aktivite ve sorumlulukları kendileri belirlemeye başlamışlar ve anlamlı sosyal rollerinin farkına varmışlardır. Nicel analizler sonucunda ise deney grubunun benlik saygısı puanlarında istatistiksel açıdan anlamlı olmayan bir yükselme tespit edilirken, sosyal uyum puanlarında istatistiksel açıdan anlamlı bir yükselme tespit edilmiştir. Sosyal hizmetin özünü oluşturan sosyal işlevselliği arttırıcı müdahalelerin önemi, rol kayıplarının ve sosyal işlevselliği kısıtlayan rol normlarının yetersizliklerinin yoğun yaşandığı yaşlılık döneminde daha da artmaktadır. Rol kuramı perspektifinden oluşturulan grup müdahaleleri ile belirtilen bu sorunlara çözüm getirilmesi ileri yaştaki bireylerin yoğun olarak yaşadığı rol kayıpları ve rol değişimleri ile etkili baş etme becerilerinin artması ve rol değişimlerine uyumlarının kolaylaşması açısından da son derece önemlidir.