Gebelik ve emziklilik döneminde anne ratlara ve doğum sonrası yavru ratlara uygulanacak fazla tuzlu veya batı tarzı diyetin metabolik etkisinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERYEM ELİF ÖZTÜRK
Danışman: NURCAN YABANCI AYHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fetal dönemde beslenme, fetüsta birçok sistemi etkileyerek, yaşamın ilerleyen dönemlerinde sağlığın önemli bir belirleyicisidir. Bu nedenle bu çalışma, gebelik ve emziklilik döneminde anne ratlara ve doğum sonrası yavru ratlara uygulanacak fazla tuzlu ve/veya batı tarzı diyetin anne ve yavru ratların vücut ağırlığı, günlük yem ve su tüketimi, enerji ve protein alımı ile yavru ratların insülin, leptin, açlık kan şekeri ve kan lipit profili üzerine etkilerini göstermek amacıyla planlanmış ve Ankara Üniversitesi Deney Hayvanları Laboratuvarında yürütülmüştür. Çalışmanın başlangıcında Wistar Dişi ratlar 4 gruba ayrılarak çiftleşmeye alınmış, gebelikten 1 hafta önce, gebelik ve emziklilik dönemlerinde standart (kontrol yem) (n:8), fazla tuzlu yem (%1 NaCl içeren) (n:7), batı tarzı diyet (n:6) ve hem batı tarzı hem fazla tuzlu yem (%1 NaCl içeren batı tarzı diyet) (n:7) ile beslenmiştir. Anne ratların, gebelik öncesi, gebelik ve emziklilik döneminde vücut ağırlıkları, yem ve su tüketimleri düzenli olarak kaydedilmiştir. Emziklilik döneminden sonra annesi kontrol yemle beslenen yavru ratlar (23 erkek, 24 dişi), dört gruba ayrılıp birinci gruba kontrol (6 erkek, 6 dişi), ikinci gruba fazla tuzlu yem (6 erkek, 6 dişi), üçüncü gruba batı tarzı diyet (5 erkek, 6 dişi) ve dördüncü gruba hem batı tarzı hem fazla tuzlu yem (6 erkek, 6 dişi) toplam 18 hafta boyunca verilmiştir. Annesi kontrol yem dışında beslenen 3 grupta ise yavrular, tekrar ikiye ayrılıp 1. grup annenin gebelik emziklilik dönemindeki beslenme şekli (12 erkek, 12 dişi) ile aynı 2. grup ise kontrol yemle olacak (12 erkek, 12 dişi) şekilde 18 hafta boyunca beslenmiştir. Bu dönemin sonunda ötenazi uygularak kan örnekleri toplanmış ve incelenmiştir. Ayrıca 18 hafta boyunca dişi ve erkek yavru ratların vücut ağırlıkları, yem ve su tüketimleri düzenli olarak kaydedilmiş, enerji ve protein alımları hesaplanmıştır. Çalışmanın sonucunda, gebelik döneminde hem batı tarzı hem fazla tuzlu yemle beslenen anne ratların ortalama yem ve enerji alımının kontrol grubundan daha yüksek olduğu (p 0,05). Yavruların 2. gün toplam ağırlıklarına bakıldığında en düşük ve en yüksek ağırlıklar sırasıyla batı tarzı diyet ve kontrol yem ile beslenen annelerin yavrularında görülmüştür (p>0,05). Annesi ve kendisi kontrol yemiyle beslenen (kontrol grubu) erkek ve dişi yavru ratların 4.hafta vücut ağırlıklarının diğer tüm rat gruplarının vücut ağırlıklarından istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazladır (p 0,05). Batı tarzı diyet ve hem batı tarzı hem fazla tuzlu diyet yetersiz protein içerdiği için annesi ve/veya kendisi batı tarzı; annesi ve kendisi hem batı tarzı hem fazla tuzlu yemle beslenen erkek ve dişi yavru ratların vücut ağırlıkları giderek artsa da tüm aylarda kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur (p 0,05). Bununla birlikte annesi batı tarzı kendisi kontrol, annesi kontrol kendisi batı tarzı yemle beslenen dişi ratların kan insülin düzeyleri kontrol grubundan daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak, bu çalışmada maternal ve emziklilik sonrası dönemde fazla tuzlu, batı tarzı, hem batı tarzı hem fazla tuzlu yemle beslenilmesinin yavru ratlarda vücut ağırlığı ve biyokimyasal parametreler üzerinde çok yönlü etkisi olduğu saptanmıştır. Bu alanda yapılan ayrıntılı araştırmaların, ilerleyen dönemde yetişkin bireylerde görülen kronik hastalıkların altında yatan mekanizmaları aydınlatabileceğine inanılmaktadır. Bu alanda yapılacak daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç vardır.