Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sisteminde bireysel özerklik ilkesi doğrultusunda özel hayata saygı hakkı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TÜRKAN ÖZKAN

Danışman: Funda Keskin Ata

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı, birçok farklı menfaati koruyacak şekilde dinamik olarak yorumlandığında bu çalışma bağlamında kullandığımız ifadeyle, referans bir hak niteliği kazanmış ve bunu gerçekleştirmenin aracı olarak bir yorumlama ilkesi, bireysel özerklik, belirleyici hale gelmiştir. Bireysel özerklik, en basit haliyle bir kişinin dışarıdan kendisine dayatılan koşullar ile yönetilmeksizin, kendi başına karar alabilmesi ve kendince iyi addettiği bir hayatı seçip yaşayabilmesi fikrine dayalıdır. Bireysel özerklik, hukuksal düzleme uyarlandığında sınırsız bir özgürlük olarak tasavvur edilmemeli ancak kişinin en özel, en mahrem yönlerine yapılabilecek müdahalelere karşı bir bağışıklık geliştirilmesini sağlamalı ve gerektiği takdirde bu yönde devletlerin koruma yönündeki edimlerini de temin edebilmelidir. Bu doğrultuda, bireysel özerkliğin kuramsal temelleri ve özellikle liberal düşünce geleneğindeki anlamı sorgulanmakta; pozitif bir özgürlük anlayışının geliştirilmesi için özel yaşamın ardındaki temel bir değer olarak işaret edildiği ortaya konmaktadır. Böylece Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, dinamik bir yorum yöntemiyle özel hayata saygı hakkını bireysel özerklik ilkesi doğrultusunda yorumladığında pozitif bir özgürlük anlayışı geliştirmeye başlamıştır. Bu yeni anlayış, pozitif hukukun sabitlediği kabul edilen hak kapsamlarını genişletmekte ve dolayısıyla birçok farklı hukuki menfaati koruma kapsamına dâhil etmektedir; hatta hakların kullanımına dair bireyin tercihlerinin belirleyici kılınmasını sağlamaktadır. Dinamik yorumun, bireysel özerklik ilkesi doğrultusunda özel hayata saygı hakkını nasıl dönüştürdüğü tespiti üzerinden, kimi sonuçlar ve sınırlılıklar ortaya çıkmaktadır. Bu doğrultuda, özel hayata saygı hakkıyla ilintili olan üç karar grubu (destekli intihar, kürtaja erişim ve açlık grevine müdahale) seçilmiş; dinamik yorumlamanın bu kararlar üzerinden sınırlılıkları gösterilmeye çalışılmıştır.