Uluslararası çevre politikaları çerçevesinde çevre-teknoloji ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHSEN SAÇLI
Danışman: AYŞEGÜL MENGİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, ekonomik, toplumsal, politik süreçler için iki önemli faktör olan teknoloji ve çevre olguları incelenmiştir. İnsan yaşamında belirleyici özellikleri olan bu olgular, birbirlerinin üzerinde her düzeyde etkili olmaktadırlar. Bu çalışmada uluslararası çevre politikaları çerçevesinde teknoloji ve teknoloji politikaları ele alınmıştır.İlkçağlarda ihtiyaç nedeniyle geliştirilen teknoloji, 20. yüzyılın sonlarından itibaren insan yaşamını kontrol eder hale gelmiştir. 21. yüzyılda artık yaşamın her noktasına giren teknoloji, ortaya çıkan çevre sorunları ve daha birçok nedenle sorgulanmaktadır. Devletlerin gelişme çabalarında merkezi bir rol üstlenen teknolojinin, çevre sorunlarına neden olmakla suçlanması ve bu sorunları ortadan kaldırmak için yine teknolojiye başvurulması çelişkili bir durum yaratmaktadır. Ayrıca küreselleşme olgusu, bu durumu daha da karmaşık hale getirmektedir. Bu bağlamda, çevre ve teknoloji olguları ile bunların yarattığı etik tartışmalar incelenmiştir.Teknolojinin gelişmesinden ve kullanımından kaynaklanan çevre sorunlarını ortadan kaldırmak amacıyla birçok teknoloji geliştirilmiştir. Ancak bu teknolojiler sorunlara lokal düzeyde çözümler getirmekten ileri gidememiştir. Bu nedenle hammadde ve enerjinin kullanımında tasarruftan başlamak üzere, üretimin tüm aşamalarında ve ürünün kullanıma sunulması da dahil olmak üzere çevreye duyarlı üretimi amaçlayan `Temiz Üretim' yöntemleri geliştirilmiştir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından da desteklenen bu yöntemlerin yaygınlaşması için uluslararası düzeyde çaba gösterilmektedir. Bu çerçevede, çevre sorunlarını çözmek amacıyla geliştirilen yöntemler ile `Temiz Üretim' sistemi incelenmiştir.Teknoloji geliştirmek, uluslararası düzeyde gelişmiş ülke olabilmenin önemli koşullarından biri olduğundan dolayı, devletlerin bu konuda özel çabaları bulunmaktadır. 2. Dünya Savaşı ile birlikte teknoloji geliştirme faaliyetleri kişisel buluşlardan çıkarak araştırma geliştirme laboratuarlarına girmiştir. Gerçekleştirilen araştırma geliştirme faaliyetleri önemli miktarda sermaye ve bilgi birikimi gerektirmektedir. Bu çerçevede, ancak kamu ve büyük firmalar bu çalışmaları yürütülebilmektedir. Bu firmalar genel olarak çok uluslu şirketler olup, son yıllarda teknoloji geliştirme çalışmalarında kamu faaliyetlerinden daha fazla ön plana çıkmaktadırlar. Teknoloji geliştirme faaliyetlerinde oldukça önemli rol üstlenen çok uluslu şirketlerden, çevreye duyarlı teknolojilerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması konusunda önemli beklentiler bulunmaktadır. Azgelişmiş ülkeler ise teknoloji geliştirme noktasında, teknoloji transferinden yararlanmaktadırlar. Ayrıca, kopya ve taklit teknoloji kullanımından, kendi teknolojilerini geliştirme düzeyine ulaşabilen yeni endüstrileşen ülkeler de bulunmaktadır. Ancak uluslararası düzeyde gerçekleştirilen TRIPS Anlaşması, teknoloji ve teknoloji transferi konularında önemli sınırlamalar getirmektedir. Teknoloji geliştirme ve transfer etme noktasında sorunlar yaşayan azgelişmiş ülkeler, çok uluslu şirketlerin yapacağı doğrudan sermaye yatırımlarını kendi ülkelerine çekmek amacıyla başta çevre standartları olmak üzere birçok konuda fedakarlık yapmak durumunda kalmaktadırlar. Bu çerçevede, araştırma geliştirme faaliyetleri, patent uygulamaları ve bunların uluslararası düzeyde özellikle OECD'nin ve diğer kuruluşlar ile AB'nin çalışmalarına değinilmiştir. Ayrıca eski ve kirletici endüstrilerin azgelişmiş ülkelere yönelmesi konusunda ortaya atılan `Kirlilik Sığınakları Hipotezi' de incelenmiştir.Küresel çevre sorunlarının çözülmesinde, sürdürülebilir gelişmenin sağlanmasının oldukça önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu bağlamda, sürdürülebilir gelişme çerçevesinde, kullanılan teknolojiler ve uygulanan teknoloji politikaları önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışma kapsamında, teknolojinin gelişim tarihinden hareketle çevre sorunlarının ortaya çıkması, uluslararası düzeyde gündeme gelmesi ele alınmıştır. Uluslararası düzeyde gerçekleştirilen uluslararası çevre anlaşmaları incelenmiş ve bu anlaşmalarda teknolojinin ve teknoloji transferinin yer aldığı maddeler üzerinde durulmuştur. Gelişmişlik-azgelişmişlik kavramları ve küreselleşme çerçevesinde, teknoloji geliştirme faaliyetlerinin, teknoloji transfer politikalarının ve tüm bunların çevre olgusu üzerindeki etkileri incelenmiştir.Gelişme olgusu üzerinde, devletlerin geliştirdiği bilim ve teknoloji politikalarının önemi ele alınmıştır. Bilim ve teknoloji politikalarının geliştirilme stratejileri üzerinde durulmuştur. Ayrıca, inovasyon sistemi geliştirme çalışmaları ele alınmış, bu çerçevede AB'nin ve uluslararası kuruluşların faaliyetleri incelenmiştir. İnovasyon, teknolojinin yenilenmesi ve yeni teknolojilerin geliştirilmesi noktasında oldukça önemli bir sistemdir ve çevre sorunlarının çözülmesi noktasında inovasyondan önemli beklentiler bulunmaktadır.Devletlerin gelişme çabalarında, sağlam ve uygulanabilir bilim ve teknoloji politikaları geliştirmelerinin oldukça önemli olduğu, geliştirilecek bu politikalarda çevre olgusuna tüm boyutlarıyla birinci derecede önem verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.