İbn-i Sina, Ebu'l-Kasım Ez-Zehravi, Şerefeddin Sabuncuoğlu ve Tokatlı Mustafa Efendi'nin eserleri ışığında 11.ve 18.yüzyıllar arasında nöroşirürji
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, TIP TARİHİ VE DEONTOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET ACIDUMAN
Danışman: BERNA ARDA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İbn-i Sînâ, Ebu'l-Kasım E'z-Zehrâvî, Şerefeddin Sabuncuoğlu ve Tokatlı Mustafa Efendi'nin Esefleri Işığında 11. ve 18. Yüzyıllar Atasında Nöroşirurji Ebu'l Kasım ez-Zehrâvî, Ibn Sînâ, Şerefeddin Sabuncuoğlu ve Tokatlı Mustafa efendi'nin eserleri olan, sırasıyla, Kitâbü't-Tasrif, el-Kânûn fi't-Ttbb, Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye ve Tahbi^ü'I-Mâtbûn'da. bulunan nöroşirurji ile ilgili uygulamaları saptayıp, bunları Türkçe'ye kazandırarak incelemek ve elde edilen bulguları, et-Tasrifve Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye'yi kendi aralarında ve yine Kânun ile Tabbı^ü'I-Matbûn'u da kendi aralarında karşılaştırmak; elde edilecek bulgular ışığında bu yazarlarımızın ve eserlerinin tıbbın tarihsel gelişimi içindeki yerlerini belirlemeye çalışmak tezimizin amacı olarak belirlenmiştir. Yukarıda adı geçen eserlerde yapılmış incelemeler için aşağıdaki kaynaklar kullanılmıştır: Ibn Sînâ, Kânun der Tıbb, 3. ve 4. ciltler, (Farsça), Tahran: Soroush Press, 1997. Abulcasis On Surgery and Instruments, (ingilizce) (çev: Spink ve Lewis), 1973 Şerefeddin Sabuncuoğlu, Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye (Hazırlayan: liter Uzel), Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1992. İbn Sînâ, Tahbi^ü'l MatMn, (Çeviren: Tokatlı Mustafa Efendi) Süleymaniye El Yazmaları Kütüphanesi: Hamidiye 1015. Kânun'un ilgili bölümlerinin tercümesi Dt. Şehriyar Şems tarafından yapılmış olup, et-Tasrifva ilgili bölümleri ingilizce'den Türkçe'ye çevrilmiştir. Cerrahiyyetü'l- Hâniyye'nm ilgili bölümlerinin günümüz Türkçe'sine transkripsiyonu Prof. Dr. liter Uzel tarafından yapılmış olduğundan, Osmanlıca olan bu bölümler günümüz Türkçe'sine çevrilmiş olup, Tahbîrçü'l-Mathûn ise Arap harfli Osmanlıca metin olduğundan, önce günümüz Türkçe'sine transkripsiyonu yapılmış ve sonra da çevirisi yapılarak ilgili konular incelenmişlerdir. Bu incelemelerden elde edilen bulgular, yukarıda belirlendiği gibi, birbirleriyle ilgili eserler arasında karşılaştırılmıştır. Sonra da hem XI. yüzyıl öncesi, hem de XVIII. yüzyıla kadar olan diğer yazarların eserleri ve uygulamaları ile karşılaştırılarak, yazarlarımızın ve eserlerinin tıbbın tarihsel gelişim çizgisindeki yerleri belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, Zehrâvî ve Ibn Sina'nın eserleri asıl eserlerdir. Sabuncuoğlu ve Tokatlı zaman zaman kendi açıklamalarım sunsalar da, incelemesini yaptığımız nöroşirurji ile ilgili konularda verdikleri eserler, asıl eserlerin birer tercümesi olarak nitelendirilmiştir. Tıp tarihi içerisinde ise Zehrâvî ve İbn Sînâ oldukça ayrıcalıklı bir yerde durmalıdırlar. Nöroşirürji'ye önemli katkılarda bulundukları, kendilerinden önce gelen bilimsel birikimleri hem uygulayıp, hem de değerlendirerek kendi görüşleri ile birlikte eserlerine aldıkları ve kendilerinden sonra gelen hekim ve cerrahlara, tezimizin konusu olan diğer iki yazarımız da içinde olmak üzere, aktardıkları görülmüştür. Özellikle Kânun'un konumuzla ilgili olan 3. ve 4. Ciltlerinin Türkçe tercümeleri olmadığından ve Tabbi^ü'I-Matbun'un Kânun'un bir XVIII. yüzyıl Osmanlıca-Türkçe çeviri olması ve kullanılan alfabe nedeniyle pek çok kişi için okunabilir olmamasından dolayı, Türkçe'ye kazandırılmaları ve böylece araştırıcılar için ulaşılabilir primer kaynak olarak sunulmaları tezin "özgün"lüğü konusunda önemlidir. Tez, içeriği ve sunduklarıyla başlangıçta belirlenen amacına ulaşabilmiş görünmektedir. Anahtar Kelimeler: Ebu'l-Kasım ez-Zehrâvî, Ibn Sînâ, nöroşirurji, Şerefeddin Sabuncuoğlu, tıp tarihi, Tokatlı Mustafa Efendi