Sistemik Lupus Eritematozus Tanılı Hastalarda Osteonekroz Sıklığının Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUĞU BULAT
Danışman: AŞKIN ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osteonekroz (ON), kemik vaskülaritesinde ve mimarisinde bozulma ile giden progresif kemik yıkımıdır. ON, sistemik lupus eritematozus (SLE) hastalarında sık görülen bir komplikasyondur. ON, SLE hastalarında fonksiyon ve yaşam kalitesi kaybının önemli nedenlerinden biridir. Çalışmamızda SLE hastalarında ON sıklığının değerlendirilmesi ve ON gelişimi ile ilişkili olabilecek faktörlerin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu çalışmaya, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji Bilim Dalına, Ocak 2010 ile Aralık 2019 tarihleri arasında başvuran ve takip edilen, SLICC 2012 sınıflandırma kriterlerini karşılayan, 18 yaş ve üstü 533 SLE hastası alındı. Hastaların demografik özellikleri, anamnez bilgileri, fizik muayene, laboratuvar ve görüntüleme bulguları, eşlik eden hastalıkları geriye dönük olarak hastane işletim sistemi (Avicenna 2.0) ve hasta dosyaları üzerinden kayıt edildi. Hastaların klinik özellikleri; ateş, mukokutanöz tutulum, serozit, sinovit, lenfadenopati, Raynaud fenomeni, nörolojik tutulum, hematolojik tutulum, renal tutulum, akciğer tutulumu, overlap sendromlar, SLE'ye sekonder antifosfolipid sendrom (AFAS) varlığı kayıt edildi. Hastaların detaylı otoantikor profili kayıt altına alındı. Hastaların kullandığı ilaçlar (antimalaryal ilaçlar, glukokortikoidler, immünsüpresif tedaviler, antikoagülan ilaçlar, asetilsalisilik asit, antilipidemikler) kayıt edildi. Hastaların steroid kullanımları ayrıntılı olarak incelendi. Hastalar ≥1 ay süre ile kullandıkları maksimum steroid dozlarına göre 6 gruba ayrıldı. Pulse steroid almış olan hastalar ayrıca kayıt edildi. Hastalarda radyolojik olarak kanıtlı (x-ray, BT ya da MRG) ON varlığı hastane sistemi ve dosyalar üzerinden tarandı. ON tanı tarihi, radyolojik görüntüleme tarihi olarak kabul edildi. 533 hastadan 46'sında semptomatik ON saptandı (%8,6). ON en sık olarak kalça ekleminde görüldü (%71,6). ON gelişen ve gelişmeyen gruplar yukarıda belirtilen özellikler açısından karşılaştırıldı. ON grubunda SLE tanı yaşı daha düşük olarak bulundu (p<0,001). Diğer demografik özellikler açısından fark saptanmadı. Klinik özellikler incelendiğinde ON gelişen grupta ateş, malar raş, serozit, renal tutulum, nefrotik proteinüri, hemolitik anemi ON gelişmeyen gruba göre anlamlı olarak daha sık saptandı. Komorbid özelliklerden osteoporoz, ON grubunda anlamlı olarak daha sık bulundu (p<0,001). Hastaların tedavi protokolleri incelendiğinde ON grubunda steroid ve immünsüpresif ilaç kullanımının ON gelişmeyen gruba göre anlamlı olarak daha sık olduğu saptandı. Sonuç olarak yapılan tek yönlü analizlerde erken SLE tanı yaşı, ateş, malar raş, serozit, renal tutulum, nefrotik düzey proteinüri, hemolitik anemi, osteoporoz, anti-histon otoantikor pozitifliği, steroid kullanımı, siklofosfamid, rituksimab, İVİG, azatioprin, mikofenolat mofetil ve siklosporin-A kullanımı ON gelişen grupta daha sık olarak saptandı. Çok değişkenli lojistik regresyon analizinde malar raş diğer faktörlerden bağımsız olarak ON riskini arttıran bir klinik özellik olarak bulundu. ON gelişimi ile en sıkı ilişki steroid kullanımı arasında gösterildi. Yüksek doz (≥40 mg/gün) steroid tedavisi alan hastalar ON gelişimi açısından artmış riske sahip olarak bulundu. Pulse steroid tedavisi ise ON için risk artışına yol açmadı. Kohortumuzda SLE hastalarında ON sıklığı %8,6 olarak saptandı. Bu oran literatürdeki diğer çalışmalar ile (%3-52) uyumluydu. ON gelişimi ile ilgili en önemli risk faktörü ≥1 ay süre ile yüksek doz steroid kullanımı olarak bulundu. Çalışmamızda kronik yüksek doz tedavi, pulse steroid tedavisinden daha yüksek riskli olarak bulundu. Çalışmamızdan çıkan sonuç, ON gelişiminin önlenmesi açısından mümkün olan en az doz ve sürede steroid kullanımının tercih edilmesidir. Anahtar Kelimeler: Sistemik Lupus Eritematozus, Avasküler Nekroz, Osteonekroz,