Dindar insan algısı ölçeği geliştirme çalışması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMİNE DİLŞAT AKÇA

Danışman: MUALLA YILDIZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Din psikolojisi alanında çokça tartışılan dindarlık ölçekleri genel olarak araştırmacının görüşünden yola çıkılarak belirlenen boyutlara göre düzenlendiği gerekçesiyle eleştirilmektedir. Dolayısıyla ölçeklerin; geliştiren kişi ve geliştirildiği toplum koşullarına bağlı kalabileceği yadsınmamalıdır. Bu nedenle geliştirildiği toplumdan bağımsız bir yerde uygulanmasının sağlıklı sonuçlar vermeyebileceği de sık sık söz konusu olmaktadır. Tüm bu tartışmalar göz önünde bulundurularak, ortaya konacak olan ölçeğin hem alanyazınını hem de Türk insanının kendi görüşlerine başvurularak özgün halde hazırlanmasına büyük özen gösterilmiştir. Yapılan bu çalışmada dindarlık direkt olarak derecelendirilmemiştir. Bilimsel bir yaklaşımla kültürel miras değerleri göz önünde bulundurularak bir dindar insan kategorizasyonu yapılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde din, dindar mefhumlar ve insanlar, dindarlık ve alanyazında daha önce dindarlığı tanımlamak ve ölçmek üzere yapılan çalışmalara yer verilmektedir. İkinci bölümde ölçek oluşturmak üzere gerçekleştirilen araştırma süreç çalışmaları ve analizleri yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise elde edilen verilerin yorumlandığı tartışma ve sonuç kısımları yer almaktır. Araştırma örneklemini, Ankara ve Kırıkkale'de yaşayan ve uygun örneklem yöntemiyle belirlenen 18 yaşından büyük bireyler oluşturmaktadır. Örneklem kapsamı içinde 105 kişiden 'dindar insan' denildiğinde anladıklarını yazmaları istenmiştir. Bu veriler analiz edildikten sonra ortaya çıkan algı cümleleri ve alanyazından dindar insanı tanımlayan algı cümleleri kullanılarak bir havuz oluşturulmuştur. Ardından Likert formatına getirilen ölçek formunda, bağımsız değişken olarak sadece yaş ve cinsiyet alınarak örnekleme uygulanmıştır. SPSS programı ile analiz edilen ölçek maddeleri faktör analizi sonucu dört boyutlu, güvenirlik (CFI 0.99; x^(2/sd) 1.89) ve geçerlik (KMO 0.957) katsayıları yüksek bir 'Dindarlık Algısı Ölçeği' geliştirilmiştir.