Toplumsal sorumluluk ilkesi çerçevesinde çevre koruma kooperatifleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE AY
Danışman: Ayşegül Mengi
Özet:Bu doktora tezi, çevre sorunlarıyla mücadele yeni bir aktör olarak ortaya çıkan çevre koruma kooperatiflerinin sınıflandırmasını ve tanımlamasını ortaya koymaktadır. Çalışma, toplumsal sorumluluk ilkesi çerçevesinde çevre koruma kooperatiflerinin hem Türkiye'de hem de dünyada gelişen yeni bir kooperatif türü olarak sürdürülebilir kalkınma paradigmasındaki yerini ve önemini incelemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde kooperatifçiliğin gelişimi, çevre koruma örgütlenmeleri ve sürdürülebilir kalkınmanın boyutları ele alınmış ve kooperatifler ile sürdürülebilir kalkınma arasındaki ilişki kuramsal çerçevede değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, betimsel analiz yöntemi kullanılarak Eurostat'ın CEPA ve CReMA sınıflandırmaları çerçevesinde çevre koruma temaları üzerinden çevre koruma kooperatifleri sınıflandırılması yapılmış ve çevre koruma odağında faaliyet gösteren bu kooperatifler "çevre koruma kooperatifleri" kavramsallaştırılarak yeni bir kooperatif türü önerisi ortaya atılmıştır. Uluslararası örnekler ve Türkiye'de yürütülen alan araştırması doğrultusunda, çevre koruma kooperatiflerinin çevre kirliliğinin önlenmesi, atık yönetimi, geri dönüşüm, yenilenebilir enerji üretimi ve ekosistemlerin korunması gibi çeşitli çevresel faaliyetler yürüttükleri tespit edilmiştir. Çevre koruma odağında olan bu kooperatiflerin genel olarak yapılan sınıflandırmaya uygun olduğu görülmüştür. Ayrıca çevre koruma kooperatiflerinin, kooperatifçilik ilkelerinden biri olan toplumsal sorumluluk ilkesi bağlamında önemi, toplumsal yarar odağında olmaları değerlendirilmiş ve sürdürülebilir kalkınma paradigmasında rolleri incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde ise Türkiye'de çevre koruma kooperatiflerinin sürdürülebilir kalkınmadaki rolü ve toplumsal sorumluluk bağlamında ilişkisi karma araştırma yöntemi kullanılarak hem nicel hem de nitel araştırma veriler doğrultusunda ortaya konulmuştur. Bu bölümde sürdürülebilir kalkınma ve toplumsal sorumluluk hem kavramsal olarak hem de faaliyet ve uygulamalar kapsamında değerlendirilmiştir. Aynı zamanda Türkiye'de çevre koruma kooperatiflerinin karşılaştıkları engeller ve sorunlarda ortaya konulmuştur. Sonuç olarak bu tez, çevre koruma kooperatiflerinin hem sürdürülebilir kalkınma paradigmasının hem de kooperatifçiliğin dayanışmacı ruhunun önemli bir bileşeni olduğunu ortaya koymakta; çevresel, sosyal ve ekonomik boyutlarda yürüttükleri faaliyetler aracılığıyla hem ortaklarına hem de topluma sundukları katkılar sebebiyle çevre sorunlarıyla mücadelede yeni ve dikkate değer bir toplumsal aktör olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.