Yeni fragmanların ışıgı altında hukkana (huqqana) antlaşması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ESKİÇAĞ DİLLERİ VE KÜLTÜRLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RUKİYE AKDOĞAN
Danışman: YASEMİN ARIKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Hatti ülkesinin başkenti, Hattusa'dan ele geçen çivi yazılı tabletler arasında antlaşma metinleri, Hitit devletinin siyasal ilişkilerini göstermesi bakımından, en önemli tarihî belgeler arasında yer alır. Şimdiye kadar tespit edilen Hititlere ait en eski antlaşma, büyük kral ile Hitit devletine askeri hizmette bulunan Hapiri adamları arasında yapılmıştır. Hitit devlet antlaşmaları, genellikle siyasî olayların yoğun olarak yaşandığı büyük imparatorluk dönemine aittir. En eski devlet antlaşması olarak ise, Lagaslı Eannatum ile Umma kent devleti arasında yapılan barış antlaşmasını görmekteyiz (yaklaşık M.Ö. 2400). Pek çok Hitit antlaşması, Hititler tarafından da kullanılan, zamanın diplomasi dili Akadça ile kaleme alınmıştır. Genel bir kural olarak Anadolu sınırları içinde bulunan diplomatik partnerler, antlaşmaları Hititçe yazarken, Suriye ve ötesinde bulunan ülkeler Akadça yazmışlardır. Her iki dilde de bu belgeler, "antlaşma (bağlama) ve yemin" anlamına gelen bir sözcük çifti ile (H. ishiul ve lingai-, Akk. rikiltu / rikistu / rîksu ve mâmltu) anılmaktadır. Devlet antlaşmalarını, Hitit krallar inin kendileri ile aynı seviyede olan krallar ile yaptıkları paritetik (eşitlik prensibine dayanan) antlaşmalar ve vasalleri ile yaptıkları antlaşmalar şeklinde ikiye ayırabiliriz. Eşitlik prensibine dayanan antlaşmalarda taraflardan herhangi biri, diğeri üzerinde söz sahibi değildir ve her ikisinin özgür iradesi sonucu ortaya çıkan antlaşma söz konusudur. Hatti ülkesinde karşılaşılan en yaygın antlaşma türü, vasal antlaşmalardır. Bu antlaşmalar, Hitit kralı tarafından hazırlanıp vasale sunulurdu. Hitit çıkarlarının üstün tutulduğu ve vasalin hiçbir etkisinin bulunmadığı antlaşmaya, vasal sadece antlaşmada belirtilen şartlara uyacağına dair yemin ederdi. Tez konumuzu oluşturan ve Huqqana antlaşması adı ile amlan metin iki antlaşmayı içermektedir: İlki, I. Suppiluliuma ile Huqqana arasında yapılan antlaşmadır, ikincisi de, daha önce (?) yapılan, adı bilinmeyen bir Hitit kralının (O.Carruba, Fs Otten2 (1988) s. 72'de, bu kralın III. Tuthalya olabileceğini ileri sürmektedir) Hayasa halkı ve Mariya ile yapmış olduğu antlaşmadır. Metin, B nüshasına ait bazı tablet parçaları ile birlikte günümüze kadar sadece, J. Friedrich tarafından (SV II, 1930) bütün olarak işlenmiştir. 1930 yılında yapılan bu çalışmadan sonra ortaya çıkan fragmanlar ile birlikte Huqqana antlaşmasının A ve B nüshalarına ait bütün fragmanlar, ilk defa olarak tarafımızdan bir bütün halinde işlenmiştir. A nüshasını, B nüshasının yardımı ile tamamladık; transkripsiyonunu ve filolojik yorumları ışığında tercümesini sunduk. B Öy. join denemesinde bulunduğumuz, B nüshasının transkripsiyonunu sunduk. Ayrıca içeriğe göre tarafımızdan yapılan tamamlamalara da yer verilmiştir. Aynı zamanda, B Öy.'e ait 1476/u (KBo 19.44) ile 59/w'yi (KBo 19.44 b) Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde yapıştırdıktan sonra, iki tablet parçasının daha önce bulunmayan birleştirilmiş halinin kopyası tarafımızdan yapılarak sunulmuştur. Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde bulunan Huqqana antlaşmasına ait, tablet ve tablet parçalarının fotoğrafları bilgisayar yardımı ile bir araya getirilmiştir.