Türkiye'de yetişen bazı Bidens L. taksonları üzerinde farmakognozik araştırmalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜLKÜ GÖKÇEN İÇÖZ
Danışman: MEHMET LEVENT ALTUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Asteraceae familyasında yer alan Bidens L. cinsinin dünyada yaklaşık olarak 280 türü bulunmaktadır. Ülkemizde ise 4 tür, 5 takson yetişmektedir. Bidens türleri dünyada halk arasında diyabet, enflamasyon, romatizma, enterit, faranjit, malarya, metabolik hastalıklar, zayıflık, cilt hastalıkları, sebore, psöriasis, yara, tümör tedavisinde, ayrıca diüretik ve sudorifik (terletici) olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada Türkiye?de yetişmekte olan bazı Bidens taksonlarından (B. cernua var. radiata, B. tripartita, B. frondosa) hazırlanan etanollü (% 80) ekstrelerin Tip 2 diyabet üzerindeki etkisi, antioksidan özellikleri ve Alzheimer hastalığının tedavisinde önemli bir enzim olan asetilkolinesteraz üzerindeki etkileri in vivo ve in vitro yöntemler kullanılarak araştırılmıştır. Antidiyabetik aktivite normoglisemik sıçanlar, glikoz hiperglisemik sıçanlar ve streptozotosin ile deneysel diyabet oluşturulmuş sıçanlar kullanılarak ölçülmüştür. B. tripartita ekstresi diğer ekstrelere göre daha yüksek akut ve subakut aktivite göstermiştir. Özellikle subakut deney modelinde 500 mg/kg dozda uygulanan B. tripartita ekstresinin %40 civarında aktivite göstermesi istatistiksel olarak çok anlamlı bulunmuştur. Normoglisemik ve glikoz hiperglisemik (OGTT) sıçanlar üzerindeki etkileri incelendiğinde, B. tripartita ekstresi her iki dozda (250 ve 500 mg/kg) anlamlı bir hipoglisemi meydana getirmiştir ve alt fraksiyonlarına ayrılmıştır. Etil asetat ve n-butanol fraksiyonları yüksek aktivite göstermiştir. Asetilkolinesteraz inhibitör etki yönünden araştırılan ülkemizdeki Bidens türlerinin hiçbirisi asetilkolinesteraz enziminin çalışmasını durdurmamıştır. Antioksidan aktivite deneyleri ekstrelerin DPPH radikali süpürücü ve metal (demir) iyonu şelasyon etkisi ölçülerek belirlenmiş, B. tripartita ekstresi ve bu ekstreye ait etil asetat ve n-butanol fraksiyonları yüksek antioksidan etki göstermiştir. Etki gösteren ekstre ve fraksiyonlar üzerinde yapılan kromatografik çalışmalarda klorojenik asit, luteolin-7-O-glukozit (sinarozit) ve luteolin varlığı belirlenmiş ve miktarları tayin edilmiştir. Bu araştırma ülkemizde yetişmekte olan B. cernua var. radiata, B. tripartita ve B. frondosa taksonları üzerinde yürütülen ilk ve tek kapsamlı çalışmadır. Anahtar Sözcükler: Antidiyabetik, Antioksidan, Asetilkolinesteraz, Asteraceae, Bidens, Bidens tripartita