Eğitim ve araştırma hastanelerinin performansının değerlendirilmesi ve kalitenin performans üzerindeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH DURUR
Danışman: Yasemin Akbulut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Eğitim ve araştırma hastaneleri nitelikli sağlık hizmeti sunumunun yanında sağlık insan gücünün yetiştirilmesi ve bu alanda yapılacak bilimsel çalışmalara öncülük etmeleri nedeniyle sağlık sistemleri için stratejik kurumlardır. Bu nedenle eğitim ve araştırma hastanelerinin kalite ve performanslarının değerlendirilmesi, elde edilen sonuçlar üzerinden iyileştirici faaliyetlerin planlanması ve uygulanması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de eğitim ve araştırma hastanelerinin performansının değerlendirilmesi, kalitenin performans üzerindeki etkisinin belirlenmesi ve performansın iyileştirilmesi konusunda hastane yöneticilerinin görüşlerinin ortaya konulmasıdır. Araştırma Türkiye'de verilerine ulaşılabilen 59 A1 grubu genel eğitim ve araştırma hastanesi üzerinde gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada hastanelerinin performanslarını değerlendirmek amacıyla veri zarflama analizi yöntemi kullanılmıştır. Girdi yönelimli CCR ve BCC modelleri kullanılarak 2016-2020 yılları arasında tüm hastanelerin etkinlik değerleri belirlenmiş, etkin olmayan hastanelerin etkinlik sınırına ulaşabilmesi için yapması gereken iyileştirmeler hesaplanmıştır. Daha sonra etkin hastanelerin kendi aralarında sıralanması için süper etkinlik analizi, yıllar arasında meydana gelen değişimin incelenmesi için Malmquist analizi kullanılmıştır. İkinci aşamada eğitim ve araştırma hastanelerinde kalitenin performans üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla panel veri analizinden yararlanılmıştır. Kalite göstergesi olarak hastanelerin SKS puanları ve hasta memnuniyeti puanları kullanılmış, performans göstergesi olarak çalışmanın ilk bölümünde hesaplanan CCR etkinlik skorları, BCC etkinlik skorları, süper etkinlik skorları ve Sağlık Bakanlığı'ndan elde edilen verimlilik karnesi puanları kullanılarak dört farklı model oluşturulmuştur. Son aşamada ise nicel analizler sonucunda gizli kalan noktaların belirlenmesi, eğitim ve araştırma hastanelerinde performans ve kalite iyileştirmeleri konusunda daha somut öneriler geliştirilmesi amacıyla hastane yöneticileri ile görüşmeler gerçekleştirilerek analiz edilmiştir. VZA sonuçlarına göre etkin olmayan hastane sayısının yüksek olduğu ve performans iyileştirici çalışmalara ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Eğitim ve araştırma hastanelerinin performanslarında yıllar içerisinde büyük değişimler olmadığı, ancak 2020 yılında Covid-19 pandemisinin etkisiyle %21'lik bir azalış olduğu saptanmıştır. Kalitenin performans üzerindeki etkisinin incelendiği panel veri analizi sonucunda hastanelerin SKS puanları ve hasta memnuniyeti puanlarının, CCR etkinlik skorları, BCC etkinlik skorları ve süper etkinlik skorları üzerinde etkisi olmadığı belirlenmiştir. Yalnızca hasta memnuniyeti puanlarının hastanelerin verimlilik karnesi puanları üzerinde negatif yönlü zayıf bir etkisi bulunmaktadır. Nitel araştırma sonucunda ise yöneticilerin eğitim ve araştırma hastanelerinde performans ve kalite çalışmalarını genel olarak faydalı ve gerekli bulduğu belirlenirken, Sağlık Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen değerlendirmelerde çeşitli değişimler yapılabileceği ifade edilmiştir. Hastanelerde eğitim ve araştırma performansı, çalışan performansı, finansal performans ve operasyonel performansın iyileştirilmesi için önerilere yer verilmiştir. Elde edilen sonuçların eğitim ve araştırma hastanelerinde performans ve kalite çalışmalarının planlanmasında, ulusal çapta sağlık politikalarının oluşturulmasında kullanılabilir.