H. L. A. Hart'ta tanıma kuralı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYDAN ÖMÜR SURLU
Danışman: GÜLRİZ UYGUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Herbert Lionel Adolphus Hart (1907-1992), hukuk felsefesine yaptığı katkılar nedeniyle yirminci yüzyılın en önemli hukukçusu olarak kabul edilmektedir. Hukuki positivist olan Hart, en ünlü ve önemli eseri ?The Concept of Law?da Austin'e ve hukuku emir çerçevesinde açıklayan teorilere karşı gelerek kendi hukuk teorisini ortaya koymuştur. Hart'ın analitik pozitivizmine göre hukuk, kurallardan oluşur. Hukuk kuralı bir sosyal kural türüdür ve alışkanlıklardan farklıdır. Sosyal kurallar bireyler tarafından, uyulmaması durumunda hem kendileri hem de diğer bireylerin davranışlarını eleştirmek için bir standart olarak kabul edilir. Hart bunu içsel bakış açısı olarak nitelendirir. Hart'a göre hukuku karakterize eden müeyyideyi öngören zorlayıcılığı değil, bireylerin hukuk kurallarına kendi istekleriyle uymalarını sağlayan bu içsel bakış açısıdır. Hukuk kuralları, emir teorilerinin öngördüğü gibi sadece müeyyide içeren ödev yükleyen kurallardan oluşmaz. Bir hukuk sisteminde bireylere yetki veren kurallar da vardır. Hukuku sadece yükümlülük çerçevesinde açıklamaya çalışan teoriler bu nedenle yetersiz ve eksiktir.Bir hukuk sistemi, birincil ve ikincil kuralların birliğinden oluşur. İlkel toplumlar sadece birincil kurallara sahipken, modern toplumlarda hukuk sistemi ikincil kuralları da içerir. Birincil kurallar, bireylerin nasıl davranması gerektiğini ve yükümlülüklerini belirtir. İkincil kurallar, birincil kurallar hakkındaki kurallardır. İkincil kurallar; hukuk kurallarının yapılmasını, değiştirilmesini ve ortadan kaldırılmasını düzenleyen ?değiştirme kuralları?, uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin olan ?yargılama kuralları? ve ?tanıma kuralı?ndan oluşur. En önemli ikincil kural olan tanıma kuralı, bir hukuk sistemindeki yetkillerin içsel bakış açısıyla kabul ettikleri sosyal bir kuraldır. Bir hukuk sisteminin varlığı ve birliği için gerekli olan asgari iki koşul, birincil kurallara bireylerin genel olarak uymaları ve ikincil kuralların yetkililer tarafından kabul edilmesidir. Tanıma kuralı, bir hukuk sistemindeki kuralların ne olduğunu belirler ve geçerlilik kriteri oluşturur. Hukuk kuralları, tanıma kuralında öngörülen kriteri yerine getirdikleri taktirde hukuki geçerlilik kazanırlar. Hart'a göre geçerlilik kriteri sosyal kaynağa dayanabileceği gibi içerikli de olabilir. Yetkililer geçerlilik kriterinin içeriğini belirleme konusunda serbesttir. Geçerlilik kriterinde ahlaki ilkelere yer verilmesi durumunda, hukukun ahlakiliğe göre belirlenmesi mümkün olur.