Edirne-Havsa civarındaki Süloğlu formasyonunun uranyum cevherleşmesinin mineralojisi, jeokimyası ve oluşumu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU SEZEN
Danışman: Zehra Semra Karakaş
Özet:Edirne İli Havsa ilçesi Trakya bölgesinde yer almakta olup, batıda Rodop Zonu, doğuda İstanbul Zonu ve kuzeyde Istranca Masifi ile sınırlanmakta ve Istranca masifinin güneybatısında Tersiyer yaşlı örtü birimleri bulunmaktadır. Çalışma alanında Tekedere Grubu, Kırklareli Grubu'na ait Şeytandere metagranitleri tarafından kesilmektedir. Tersiyer çökelleri, İslambeyli formasyonu, Kırklareli Kireçtaşı, Pınarhisar, Süloğlu, Ergene formasyonu ile temsil edilir. Süloğlu formayonu, linyit ve uranyum oluşumları içeren kumtaşı, silttaşı ve kiltaşı birimlerinden oluşur. Bu çalışmada, Şeytandere metagranitlerinin altere olmamış karot örneklerinde uraninit minerali, altere olmuş metagranit yüzey örneklerinde ise karnotit ve tyuyamunit mineralleri ilk kez tanımlanmıştır. Süloğlu formasyonunun kumtaşı seviyelerinde ise uraninit ve torit mineralleri belirlenmiştir. Jeokimyasal analizlerde Süloğlu formasyonuna ait kumtaşı, kiltaşı ve silttaşı birimlerinin karot örneklerinde 43,70 ppm- 1501,80 ppm ve granit örneklerinde ise 136,80 ppm- 8489,50 ppm uranyum konsantrasyonu belirlenmiştir. Bölgede uranyum oluşumunun ana kaynağı Şeytandere metagranitleri olup, laboratuvar çalışmaları sonucunda iki farklı tipte uranyum mineralleşmesinin varlığı ortaya konulmuştur. Şeytandere metagranitlerinin alterasyona uğramamış karot örneklerinde uraninit minerali birincil oluşumlu iken, alterasyona uğramış metagranit yüzey örneklerindeki karnotit ve tyuyamunit mineralleri ikincil oluşumludur. Karnotit ve tyuyamunit minerallerinin oluşumunda, uranil ve vanadat iyonları bakımından zengin sığ yeraltı suyu veya meteorik sular etkili olmuştur. Süloğlu formasyonunundaki uranyum oluşumuna, Şeytandere metagranitlerinin bileşiminde bulunan uraninit ve radyoaktif element içeren zirkon, sfen ve monazit gibi aksesuar mineraller de kaynak oluşturmuştur. Karnotit ve tyuyamunit epigenetik olarak oluşmuştur. Süloğlu formasyonunundaki uranyum mineralleşmesi de epijenetik olarak sedimanter kayaçlara bağlı olarak oluşmuş olup, kumtaşı tipi uranyum yatağı özelliğindedir. Süloğlu formasyonunundaki uranyum oluşumu da Şeytandere metagranitlerinin içerisindeki uranyumun akarsu kanalları vasıtasıyla taşınarak geçirimsiz kiltaşı/silttaşı gibi katmanlar arasında bulunan kumtaşları içerisinde roll-front tipi çökelmesiyle oluşmuştur.