Enflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda anemi sıklığı ve risk faktörleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELİN ASLAN BAYHAN
Danışman: Zarife Kuloğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç Enflamatuvar bağırsak hastalığında (EBH) aneminin karmaşık ve çok faktörlü bir etiyolojisi vardır, ancak çoğunlukla demir eksikliği ve kronik hastalık anemisinin bir kombinasyonu sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada EBH'li çocuklarda tanı anında anemi sıklığı, şiddeti ve tipi ve anemi ile ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı. Yöntem 1 Ocak 2002 ile 31 Aralık 2021 tarihleri arasında 18 yaş altında PORTO kriterlerine göre EBH tanısı almış, tanı anında tam kan sayımına, demir profiline, vitamin B12 ve folik asit düzeylerine bakılmış olan hastalar çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen her hastanın demografik, klinik ve labratuvar bulguları oluşturulan standart bir form eşliğinde dosya bilgilerinden kaydedildi. Hastalığın anatomik tutulumu ve fenotipi Paris Sınıflandırmasına göre, hastalık aktivitesi ülseratif kolit (ÜK) ve indetermine kolitli (İK) çocuklarda pediatrik ülseratif kolit aktivite indeksi (PUCAI), Crohn hastalığı (CH) olan çocuklarda ise pediatrik Crohn hastalığı aktivite indeksi (PCDAI) ile değerlendirildi. Antropometrik veriler, Dünya Sağlık Örgütünün yayımlamış olduğu büyüme eğrileri temel alınarak, web tabanlı bir uygulamayla beden kütle indeksi (BKİ) (2 yaş üstü), boya göre ağırlık (BGA) (2 yaş altı) ve yaşa göre boy (YGB) persentil ve z skorları hesaplandı. Yaşa göre boy z skorunun -2 'den düşük olması bodurluk, BGA/BKİ z skorlarının -2'den düşük olması ise zayıflık olarak değerlendirildi. Malnütrisyon, bodurluk ve/veya zayıflığın olması olarak tanımlandı. Tüm antropometerik parametreler için z skorunun -2 ile -3 arasında olması orta derecede, -3'den daha düşük olması ise ağır derecede etkilenme, BGA veya BKİ'nin +2'den yüksek olması şişmanlık, YGB z skorunun +2'den yüksek olması ise uzun boy olarak kabul edildi. İki yaş altı çocuklarda BGA, 2 yaş üzeri çocuklarda BKİ'nin 100 mcg ve TSAT düzeyi normal/düşük olması olarak tanımlandı. Demir eksikliği ve kronik hastalık anemisinin bir arada olması miks anemi olarak kabul edildi. Miks anemi, hemoglobin düzeyi düşük, MCV normal/düşük, ferritin düzeyinin 15-100 mcg/L arasında olması olarak tanımlandı. Vitamin B12 ve folik asit eksikliğinin eşlik ettiği ve MCV değerlerinin yüksek olduğu anemi ise vitamin eksikliğine bağlı anemi olarak değerlendirildi. Anemiye direkt coombs pozitifliği ve hemoliz bulguları eşlik ediyorsa immün aracılı hemolitik anemi olarak tanımlandı. P 0,001), CRP ve ESH yüksekliği (p=0,024/ p<0,001) arasında ilişki olduğu görüldü. Cinsiyet, tanı yaşı, semptom süresi, perianal hastalık ve ekstraintestinal bulgular ile anemi sıklığı, şiddeti ve tipi arasında anlamlı fark saptanmadı. Rektal kanama ile KHA arasında negatif bir ilişki olduğu, rektal kanaması olan hastalarda KHA'nın daha az görüldüğü belirlendi (p=0,004). Kronik hastalık anemisi CRP düzeyi yüksek olanlarda (p=0,003), sınıflandırılamayan anemi tipi CRP düzeyi normal olanlarda (p=0,003), DEA ise ESH düzeyi normal olanlarda daha sık saptandı (p=0,038). Hastalık aktivitesi ile anemi sıklığı, şiddeti ve tipi arasında bir ilişki olduğu, hastalık aktivitesi arttıkça anemi sıklığının ve şiddetinin arttığı saptandı (p<0,001, p=0,007, p=0,036). Yapılan regresyon analizinde ağır hastalık aktivitesinin, anemi gelişme riskini hafif hastalık aktivitesine göre 4,4 kat (p=0,020, OR=4,404, %95 GA: 1,257-15,425), ESH yüksekliğinin ise anemi gelişme riskini 2,9 kat artırdığı saptandı (p=0,022, OR=2,992, %95 GA: 1,171-7,649). Sonuç Anemi tanı anında EBH'li çocukların %52,8'inde gözlenmiştir. Anemi sıklığı açısından hastalık grupları arasında fark saptanmamıştır. Anemi ile ishal yakınması, hastalık lokalizasyonu, hastalık aktivitesi, hipoalbüminemi, ASCA pozitifliği, malnütrisyon, CRP ve ESH yüksekliği arasında anlamlı ilişki olduğu, ağır hastalık aktivitesinin, anemi gelişme riskini 4,4 kat, ESH yüksekliğinin ise 2,9 kat artırdığı saptandı. Anahtar Kelimeler: Enflamatuvar bağırsak hastalığı, Crohn hastalığı, Ülseratif kolit, İndetermine kolit, anemi