Çocuk sağlığı izleminde ebeveyn uyku kalitesi, yorgunluk, kaygı ve depresyon varlığının bebeğin uyku kalitesi ve uyku özellikleri ile olan ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLREYHAN SONUÇ KARTAL
Danışman: Filiz Orhon
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Uyku bebeklerin ve çocukların büyüme ve gelişmesi için gerekli aktif bir süreçtir. Bebeklerin sağlıklı bir uyku uyumaları bilişsel ve psikomotor gelişimlerinin ve büyümelerinin optimal düzeyde olmasını sağlar. Bebeğin uyku kalitesi ve uyku düzeni sadece kendisini etkilemez, aynı zamanda bakım veren kişi veya kişilerin de (anne, baba, bakıcı) uyku düzeni, stres durumu, yorgunluk ve mental sağlığı üzerinde önemli etkileri vardır. Hem bebeğin sağlıklı bir şekilde büyümesi hem de anne ve babaların mental ve fiziksel olarak en iyi hallerinde olabilmeleri için bebeğin uyku kalitesinin iyi olması ve uyku hijyeninin sağlanması gerekmektedir. Literatür incelendiğinde bebeklik, erken çocukluk ve okul öncesi dönemde uyku problemleri ve gece uyanmalarının yaklaşık %20-30 oranında görüldüğü belirlenmiştir. Bebek uyku kalitesinin ebeveynler üzerine etkilerinin değerlendirildiği çalışmaların çok önemli bir kısmı anneler ile yapılmış olup baba üzerine olan etkileri son yıllarda az denebilecek sayıda çalışmada değerlendirme konusu edilmiştir. Amaç: Bu çalışmanın amacı; Ankara Üniversitesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Çocuk Sağlığı İzlem Polikliniğine başvuran ve rutin çocuk sağlığı izlemi yapılan 6-12 aylık bebeklerin uyku kalitesi ve uyku özelliklerinin anne ve baba sosyodemografik özellikleri, uyku kalitesi, yorgunluk durumu, kaygı ve depresyon varlığı ile olan ilişkisinin belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Sosyal Pediatri Bilim Dalı Çocuk Sağlığı İzlem Polikliniğine başvuran ve rutin çocuk sağlığı izlemi yapılan 6-12 ay arası 83 bebek ve ebeveynleri dahil edilmiştir. Çalışmada veri toplamak için sosyodemografik veri toplama anketi, Genişletilmiş Kısa Bebek Uyku Anketi (GKBUA) (Brief Infant Sleep Questionnaire-BISQ), Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7 Testi (YAB-7), Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EDSDÖ) ve Yorgunluğun Çok Boyutlu Değerlendirilmesi Ölçeği kullanılmıştır. SPSS (Statistical Package for Social Sciences; SPSS Inc., Chicago, IL) 22 paket programında tanımlayıcı istatistikler ve regresyon analizi yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan bebeklerin yaş ortalaması 8,66±2,30 aydır (ortanca yaş 9 ay). Çalışmamıza katılan çocukların günlük toplam uyku sürelerinin annelerin verdiği cevaplara göre ortalama 11,24 saat ve babaların verdiği cevaplara göre ortalama 11,55 saat olduğu görülmüştür. Bebeklerin büyük çoğunluğunun (annelerin verdiği cevaplarda %79,5 ve babaların verdiği cevaplarda %79,3) ebeveyn ile aynı odada uyuduğu belirlenmiştir. Çalışmamızda bebeklerin çoğunlukla emzirilirken, sallanırken veya kucakta tutulurken uykuya daldığı saptanmıştır. GKBUA'ya verilen cevaplar incelendiğinde annelere göre bebeklerin %28,9'unun ve babalara göre bebeklerin %25'inin kötü uyuyan bebek olduğu belirlenmiştir. Ancak aynı ölçeğe göre çalışmaya katılan annelerin %57,3'ü (n: 47) ve babaların %52,4'ü (n:43) bebeklerinin uykusunu sorunlu olarak değerlendirmiştir. GKBUA'ya anne ve babaların verdiği yanıtlara göre bebeğin kötü uykulu olma durumu ile kötü uykulu olmama durumu arasında ebeveyn yaşı, evde yaşayan kişi sayısı, ebeveyn eğitim süresi, ebeveyn çalışma durumu, evde yaşayan çocuk sayısı, ev tipi ve aile tipi açısından istatistiksel anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05) Anne ve babanın algısına göre bebeğin uykusunun sorunlu ve sorunsuz bulunma durumu arasında bebeğin yaşı, cinsiyeti, doğum şekli, anne/baba yaşı, baba çalışma durumu, evde yaşayan kişi sayısı, evde yaşayan çocuk sayısı, ve aile tipi açısından anlamlı farklılık görülmezken (p>0,05), anne çalışma durumu (p=0,004), anne eğitim durumu (p=0,01) ve baba eğitim durumu (p=0,03) açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır. Çalışan ve eğitim düzeyi üniversite ve üzeri annelerin çocuklarının daha sorunlu uyuduğunu düşündüğü görülmüştür. Annenin algısına göre bebeğin uykusunun sorunlu olması ve olmaması durumları arasında annede depresyon varlığı açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır (p=0,030). Univariate lojistik regresyon analizine göre; annenin çalışması ve annede depresyon varlığı annenin algısına göre bebekte uyku sorunu olması durumunu yordayan belirleyiciler olarak bulunmuştur. Multivariate regresyon analizine göre annenin çalışma durumu ve annenin uyku kalitesi bebekte uyku sorunu olasılığını yordayan belirleyiciler olarak bulunmuştur. Univariate lojistik regresyon analizine göre; babanın eğitim düzeyinin üniversite ve üzeri olması babanın algılanan uyku sorunu olasılığını yordayan belirleyici olarak bulunmuştur. Tartışma ve Sonuç: Bu araştırmada anne ve babaların bebeklerinin uyku kalitesi ile ilgili algılarının benzer olduğu gösterilmiştir. Çalışmamızda önceki çalışmalardan farklı olarak hem anne hem de babaların uyku kalitesi, yorgunluk, kaygı ve depresyon varlığının bebeğin uyku kalitesi ve uyku özellikleri ile olan ilişkisi birlikte incelenmiştir. Annenin depresyon durumunun bebekte uyku sorunu için belirleyici olarak bulunması doğum sonrası dönemde annelerin desteklenmesinin ve ebeveyne bebeği ile ilgili uyku eğitimi verilmesinin önemini göstermektedir. Çalışmamızda babanın eğitim düzeyinin üniversite ve üzeri olmasının babanın bebekte algıladığı uyku sorunu olasılığını yordayan belirleyici olarak bulunması babaların da bebek bakımında rol oynadıklarını ve eğitim seviyesi arttıkça bebekleri ile ilgili sorunları daha çok algıladıklarını gösterebilir. Günümüzde babaların bebek bakımına olan katılımı artmış olup hem anne hem de babanın yer alacağı ve ebeveyn özelliklerinin bebek uykusu ile ilişkisini inceleyecek ve olgu sayısı artırılarak yapılacak araştırmalar literatürdeki verileri güçlendirecektir. Anahtar Kelimeler: Genişletilmiş Kısa Bebek Uyku Anketi, Doğum Sonrası Depresyon, Doğum Sonrası Anksiyete, Yorgunluk, Baba, Anne