Türkiye'de yetişkin eğitimi kurumu olarak halk eğitimi merkezleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, YAŞAM BOYU ÖĞRENME VE YETİŞKİN EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLÇİN YILMAZ
Danışman: Ahmet Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de kamu tarafından sürdürülen ve en yaygın yetişkin eğitimi kurumu olan halk eğitimi merkezlerinin yapısının, olanaklarının ve sorunlarının belirlenmesi ve analiz edilmesidir. Halk eğitimi merkezlerinin; gerek programları ve kursiyerleri, gerekse ders süreleri vb. açılardan örgün eğitim kurumlarından farklı, yetişkinlere hizmet veren andragojik temelli kurumlar olmaları, araştırmanın amacının ortaya çıkarılmasında derinlemesine inceleme gerektirmektedir. Bu sebeple nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin beraber kullanıldığı karma yöntem tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda, halk eğitimi merkezlerinin fiziki, finansal, personel ve etkinlik boyutlarında mevcut durumlarının belirlenmesi amacıyla betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen ve söz konusu dört boyutu barındıran "Mevcut Durumu Belirleme Formu" esas alınmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise; halk eğitimi merkezlerinde çalışan yöneticilerin, fiziki, finansal, personel ve etkinlik boyutlarında kurumlarında yaşadıkları sorunların, yetişkin eğitimi bağlamında ele alınarak ortaya çıkarılması amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Yöneticilerle yapılan "görüşme" yöntemi ile toplanan veriler betimsel analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Ayrıca doküman analizi yöntemiyle toplanan verilerle nicel veriler desteklenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunun evrenini; Türkiye genelindeki 995 halk eğitimi merkezi oluşturmuş olup; "Mevcut Durumu Belirleme Formu" 81 ildeki tüm halk eğitimi merkezlerine gönderilmiş ve toplamda 368 halk eğitimi merkezi verisi araştırma kapsamına alınmıştır. Nitel boyutunun çalışma grubunu ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden olan maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi ile seçilen Türkiye genelinde farklı bölgelerde görev yapan 20 halk eğitimi merkezi yöneticisi oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen nicel verilerin analizi, betimleyici istatistiğin yüzde ve frekans tekniği kullanılarak yapılmış olup nitel verilerle birlikte araştırma amaçları doğrultusunda yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda; halk eğitimi merkezlerinin; 368'inden 223'ünün kendine ait bir binasının olmadığı diğer bir ifadeyle bireysel ve toplumsal kalkınmanın sağlanmasında oldukça önemli olan halk/yetişkin eğitiminin yapılabilmesi adına en temel koşut olan müstakil bir binasının bulunmadığı görülmüştür. Binası olan 145 halk eğitimi merkezinin ise yeterli dersliklerinin olmadığı, farklı kurumlarda kurs açtıkları ve aynı örgün eğitim kurumlarında olduğu gibi bahçe dışında kursiyerlerin sosyalleşebilecekleri alanların olmadığı görülmüştür. Finansal boyut açısından bakıldığında; halk eğitimi merkezlerinin en önemli gelir kalemlerinin genel bütçeden ayrılan pay olmasına rağmen bu payın, giderlerini karşılamada yetersiz kaldığı ve merkezlere dağıtımında bir kıstas olmadığı sonucuna varılmıştır. Maddi imkânların yetersiz olması sebebiyle açılan kurslarda ihtiyaç duyulan malzemelerin maddi yükünün çoğu zaman kursiyerlere bırakıldığı, bu durumun ise ücretsiz olması gereken kursların ve eğitimde eşitsizlikleri gidermesi beklenen halk/yetişkin eğitimini maddi gücü olanların erişebildiği yapılara dönüştürdüğü tespit edilmiştir. Halk eğitimi merkezi yöneticilerinin ise döner sermaye, okul aile birliği gelirleri veya proje/protokollerle kurumlarına ek gelir sağlamaya çalıştıkları ancak bu oranın da oldukça düşük olduğu görülmüştür. Personel yapısı açısından bakıldığında; halk eğitimi merkezlerinin müdür yardımcısı ve eğitici norm sorunu yaşadıkları, norm sayılarının merkezlerin bulunduğu bölge ve kursiyer sayılarına göre yeniden güncellenmesi gerektiği, yöneticilerin ve eğiticilerin yetişkin eğitimi kurumunda çalışmalarına rağmen çoğunlukla pedagojik formasyonlu olduğu ve eğiticilerin ise yüzde doksanından fazlasının görevlendirilen usta öğreticilerden oluştuğu tespit edilmiştir. Bununla beraber, yöneticiler tarafından; kurs açmada problem yaşanmadığı ancak tüm kurs programlarının yetişkin öğrenme özelliklerine göre yeniden gözden geçirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca destekleme ve yetiştirme kurslarının yetişkin eğitimi kurumları olan halk eğitimi merkezlerini amacından uzaklaştırdığı, halk eğitimi merkezlerinin örgün eğitimin bir uzantısı ya da destekçisi olarak görülmesine sebep olduğu tespit edilmiştir.