Denetimli serbestlik uygulamasına tabi yükümlüler: baba-oğul şema aktarımı, bilişsel esneklik ile genel öz yeterlik açısından bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Adli Bilimler Enstitüsü, Adli Psikoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA DİNÇ
Danışman: Şennur Kışlak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı suç geçmişi bulunan ve bulunmayan babaların erken dönem uyumsuz şemaları ile suç işlemiş yetişkin çocuklarının erken dönem uyumsuz şemaları arasında fark olup olmadığını incelemek ve denetimli serbestliğe tabi yükümlülerde erken dönem uyumsuz şemalar, bilişsel esneklik ile genel öz yeterlik algısı düzeyi arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu amaçla, araştırmanın örneklemini Ankara Denetimli Serbestlik Müdürlüğü ve Ankara Sincan Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından denetimli serbestlik yükümlülükleri takip edilen 18-50 yaş arası 102 yetişkin bireyler ve 35-82 yaş arası 57 babaları olmak üzere toplamda 159 katılımcıya ulaşılmıştır. Bu sayının 48'ini babasının suç geçmişi bulunan yükümlüler, 54'ünü babasının suç geçmişi bulunmayan yükümlüler ile 28'ini suç geçmişi bulunan baba, 29'unu suç geçmişi bulunmayan babalar oluşturmaktadır. Bu çalışmada kişisel bilgi formunun yanı sıra araştırma hipotezlerine uygun olması gereğince yükümlülere Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3, Bilişsel Esneklik Envanteri ile Genel Öz Yeterlik Ölçeği; yükümlülerin babalarına ise sadece Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3 uygulanmıştır. Verilerin analizinde Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) 24.0 İstatistik Paket Programı aracılığıyla frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımlı gruplar için t- testi, korelasyon ve regresyon analizi ile tek yönlü MANOVA analizi kullanılmıştır. Araştırma bulguları yükümlülerin genel öz yeterlik düzeyini açıklayan faktörlerin babanın suç geçmişi, anne yakınlık düzeyi, ailede madde kullanımı, gelir düzeyi, kardeş sayısı, ebeveyn medeni durumu, zedelenmiş sınırlar-yüksek standartlar şema alanı, zedelenmiş özerklik-diğeri yönelimlilik şema alanı ile bilişsel esneklik olduğunu göstermektedir. Ayrıca yükümlüler arasında araştırma değişkenleri arasında anlamlı fark olduğunu; babasının suç geçmişi bulunan bireylerin şema alt alanı puanlarının daha yüksek, bilişsel esneklik ve genel öz yeterlik düzeylerinin daha düşük olduğunu bulunmuştur. Bunun yanı sıra eşleşen baba-oğullar arasındaki şema aktarımı incelendiğinde şema alt alanları arasında anlamlı bir fark bulunmaması üzerine yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre suç geçmişi bulunan babalar ve oğullarının onay arayıcılık, sosyal izolasyon, güvensizlik/kötüye kullanma ve boyun eğicilik şema boyutları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki gözlenirken suç geçmişi bulunmayan babalar ve oğullarının ise duygusal yoksunluk, kusurluluk/utanç ve cezalandırıcılık şema boyutları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Sonuç olarak, araştırma bulguları bireylerin genel öz yeterliğini etkileyen faktörleri ve suç geçmişi bulunan ve bulunmayan babalar ile oğulları arasında farklılaşan ilişkili şema boyutlarını ortaya koymaktadır. İlgili çalışma, bu bağlamda bireylerin genel öz yeterliğinin önemine vurgu yapmakta ve adli örneklemde şema aktarımı için gelecek çalışmalara ışık tutmaktadır.