Fezâilu's-Sahâbe rivayetleri bağlamında Şiî-Sünnî ihtilafının Sünnî hadis rivayetine yansımaları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2010

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MAHMUT DEMİR

Danışman: BÜNYAMİN ERUL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmamızın konusu, Fezâilu's-Sahâbe rivayetleri özelinde, Şia ile Ehl-i Sünnet arasındaki görüş ayrılıklarının hadis rivayetine yansımalarıdır. Araştırmada tek tek tüm sahabilerin faziletlerine ilişkin rivayetler değil, genel olarak Sahabe ve Ehl-i Beyt'in, özel olarak da ilk dört halifenin faziletlerine ilişkin rivayetler inceleme konusu yapılmıştır.Birinci bölümde, İslam düşünce geleneğinin iki büyük ekolü olan Ehl-i Sünnet ile Şia'nın sahabe tasavvurları üzerinde durulmuş, bu tasavvurların dayandığı psikolojik, dînî ve siyâsî temeller ele alınmıştır. Ardından da Sünnî kesimde tafdîl edilen ?sahabe? ile Şia nazarında masum telakkî edilen Ehl-i Beyt'in faziletlerine ilişkin rivayetler, içerik ve üslup itibariyle mukayeseli olarak değerlendirilmiştir.İkinci bölümde Şia ile Ehl-i Sünnet arasındaki polemiklerin en bariz bir biçimde yansıdığı bir alan olarak Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ali'nin faziletlerine ilişkin bazı rivayetler yine mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır. Bu rivayetlerin imamet tartışmalarıyla ilişkisine temas edilmiş, böylece siyâsî mülâhazaların hadis rivayeti üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Yine Şia'nın, bir yandan Hz. Ali'yi tafdîl edip aynı zamanda Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer'i tahkîr etmeyi kurguladığı bir takım rivayetler ele alınmış, bu yaklaşımın Sünnî kaynaklara ne derece sirayet ettiği araştırılmıştır.Üçüncü bölümde ise, Ehl-i Sünnet'in, Şiî imamet nazariyesini çürütmeye yönelik dillendirdiği temel argümanlardan olan ?fazilet/hilafet sıralaması? düşüncesi ile hadis rivayeti arasındaki ilişki irdelenmiştir. Bu bölümde ağırlıklı olarak, Şia-Ehl-i Sünnet ihtilafına nispetle daha spesifik bir ayrışma olan ?Osmânî-Alevî? çekişmesinin hadis rivayeti üzerindeki tezahürleri incelenmiştir. Tespit edilen rivayet örneklerinin izi sürülerek maruz kaldıkları değişiklikler tespit edilmiş, bu değişikliklerin temel faktörleri araştırılmıştır.