Türk müziğinde hayvan üslubu (Sibirya örneği)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, GENEL TÜRK TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FEYZAN VURAL

Danışman: SAADETTİN YAĞMUR GÖMEÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk tarihi ve kültürünün doğduğu, geliştiği Orta Asya toprakları, Türk sanatı ve müziğinin de ortaya çıktığı bölgedir. Binlerce yıllık Türk tarihindeki çeşitli uygulamalar, Türk sanatı ve müziğinin şekillenmesinde büyük bir rol oynamıştır. Türklerin hayatında son derece önemli olan hayvanlar, Türk sanatında en temel stil olan hayvan üslubunun oluşmasına sebebiyet vermiştir. Sözü edilen üslubun Orta Asya Türk müziğindeki yerini, özelliklerini, Türk tarihi ve kültürü ile olan bağlarını ortaya koymak, bu çalışmanın temel amacıdır. Somut olmayan kültürel mirasın ve tarihî değerlerin tespitinde, mevcut durumun saptanması ve analizi büyük bir önem taşımaktadır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı doğrultusunda, Kuzey ve Güney Sibirya Bölgelerine araştırma gezileri düzenlenmiş; elde edilen veriler, literatür taraması ile desteklenmeye çalışılmıştır. Alan araştırması süresince, Orta Asya Türklerinin kutlamaları, şenlikleri, törenleri ve günlük uygulamalarına katılımcı gözlemci olarak iştirak edilmiş; konser ve müzik provalarına gidilmiş; 14 müzede incelemelerde bulunulmuş; 2 kütüphane ve sanat galerilerinde araştırmalar yapılmış; yarı yapılandırılmış görüşme tekniğine dayanarak, kaynak kişilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, hayvan materyalleri kullanılarak yapılan çalgılar ve bu çalgıların özellikleri sunulmuş; çalgıların Türk tarihi ve kültüründeki yerleri yorumlanmıştır. Orta Asya Türklerine ait çalgılarda yer alan hayvan çizim ve kabartmaları saptanmış; bulgular, Türk mitolojisi ve tarihi ile ilişkili olarak değerlendirilmiştir. Çalgıların burguluklarında yer alan hayvan başları ve hayvan formlu çalgılar belirlenmiştir. Orta Asya Türk müziği melodileri ve ritmik yapılarında, hayvan teması araştırılmıştır. Sonuç olarak Orta Asya Türk müziğinde baskın bir hayvan üslubunun var olduğu, örnekler yardımıyla ortaya konulmuştur.