Sarı Uygur Türkçesinde zaman
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEI GUO
Danışman: Fatma Sema Özönder
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sarı Uygur Türkçesinde şimdiki zamanı gösterici merkez olarak ele aldığımızda geçmiş zaman, gelecek zaman ve şimdiki zaman olmak üzere üç mutlak zaman ortaya çıkar. Yani hareketin söylendiği zamandan önce, sonra veya söylendiği zamanla eş zamanlı olmasına göre fiil zamanlarını, şimdiki zaman, gelecek zaman ve geçmiş zaman olarak üçe böler. İzafî zamanların mutlak zamanlardan farkı gönderim noktasının seçimi ile ilgilidir. Mutlak zamanlar gönderim noktası olarak şimdiki zamanı alırlarken, izafî zamanlar gönderim noktası olarak şimdiki zamanı kullanmazlar. İzafî zamanlarda olayın zamanda yerleşiminin gönderim noktası, bağlam tarafından verilir.Sarı Uygur Türkçesinde izafî zaman gönderimleri sıfat-fiil ekleri ile elde edilir. Tamamen-izafî zamanlar yan cümlelerde bulur. Çünkü yan cümleler gönderim noktası olarak ana fiilin çekimlenmiş olduğu fiil zamanını esas alır. Mutlak-izafî zamanlar ise, ana cümlede bulunurlar. Gönderim noktası olarak geçmişteki bir noktayı esas alırlar. Geçmişteki bu nokta ile eş zamanlı yapılan hareket mutlak-izafî şimdiki zamanı, bu noktadan önce yapılan hareket mutlak-izafî geçmiş zamanı, bu noktadan sonra yapılması kararlaştırılmış hareketler ise mutlak-izafî gelecek zamanı ifade eder. Zamanların birbirinin yerine kullanılmasıyla zamanlarda değişim ortaya çıkar.Kip yapıları zaman anlamı da taşır. Sarı Uygur Türkçesinde zaman ifadeleri sadece fiil çekimleriyle sağlanmaz. Zaman kelimeleri, durumun zamandaki yerinin kesin olarak belirlenmesini sağlar, izafî-mutlak zamanların gönderim noktasını oluşturur. Bu yüzden hem mutlak, hem de izafî zamanlarda, hareketin zaman çizgisinde yerleştirilmesi konusunda büyük önem taşır.