Hak Temelli Sosyal Hizmet Bağlamında Kimliksiz Bireylerin Yaşadıkları Sorunlar ve Kimliksizliğin Oluşturduğu Riskler

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İMRAN UZUNASLAN

Danışman: Ayşe Sezen Serpen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlık kimliğine sahip olmayan bireylerin kimliksiz olma nedenlerini, kimliksiz olarak deneyimledikleri sorunları, bu sorunlarla baş etme yöntemlerini ve kimliksiz bireylere ilişkin sosyal politika ve sosyal hizmet gereksinimlerini belirleyerek hak temelli sosyal hizmet yaklaşımı bağlamında çözüm ve öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın katılımcıları 10 erkek ve 10 kadın olmak üzere, 20 kimliksiz bireydir. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizi için Maxqda 2018 programı kullanılmış ve analiz sonucunda, "Nedenleriyle Kimliksiz Olmak", "Kimliksizliğin Ortaya Çıkardığı Sorun Alanları", "Kimliksizlikle Baş Etme Yöntemleri" ve "Kimliksiz Bireylerin Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Gereksinimleri" olmak üzere dört ana temaya ulaşılmıştır. Araştırmada kimliksizliğin "bilgi ve farkındalık eksikliği", "tek ebeveynli aile yapıları", "göçmen grupların varlığı" ve "politik ve yasal zorluklar" nedenleriyle ilişkili olduğu; "eğitim hakkından yoksun kalma", "sağlık sisteminden yararlanamama", "ekonomik fırsat ve kaynakların yetersizliği", "siyasal katılımda rol alamama", "sosyal yaşamdaki zorluklar", "psikolojik stres ve damgalanma" ve "baskı ve ayrımcılıkla karşılaşma" gibi sorunlara yol açtığı ve kimliksiz bireylerin bu sorunlar karşısında farklı yöntemler geliştirdikleri belirlenmiştir. Geliştirilen baş etme yöntemlerinin ise "günü kurtarıcı" nitelikte ve yasal bir zeminden yoksun olan yöntemler olduğu ve kimliksiz bireylerin "gerçek" anlamda koruyuculuğu bulunan, birey ve toplum refahını önceleyen, sosyal adaletsizliğe ve soysal eşitsizliğe meydan okuyan sosyal politika ve sosyal hizmet tedbirlerine ihtiyaç duydukları saptanmıştır. Araştırma bu ihtiyaçlar doğrultusunda, insan haklarını sınırlandıran koşulların değişimi için sorumluluk alan hak temelli sosyal hizmet yaklaşımı çerçevesinde önerilerle sonlandırılmıştır.