MEVSİMLİK TARIMDA ÇALIŞAN ÇOCUKLARIN GELECEK PLANLAMASINDA VE ÇOCUK İŞÇİSİZ TARIM KONUSUNDA EBEVEYNLERİN DÜŞÜNCELERİ İLE BUNA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLŞAH EREN
Danışman: Bülent Gülçubuk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Çocukluk kavramları ile
çalışan çocuk ve bu bağlamda ebeveyn olan bireylerin algı, tutum ve kültürleri
üzerine yapılan birçok araştırmanın ışığında bu çalışmayla tarımda çalışan
çocukların gelecek planlamasına ilişkin ebeveyn düşünceleri incelenmiştir. 2021
çocuk ile ilgili istatistiki verilere bakıldığında Türkiye’de çocuk nüfusunun
yarısının İstanbul, Ankara, Şanlıurfa, İzmir, Bursa, Gaziantep, Antalya, Konya,
Adana, Kocaeli’nde yaşadığı görülmektedir. 2021 yılında yapılan çalışma
Türkiye’de çocuklarla ilgili verilerde gerek çocuk işçiliğine ilişkin gerek
kırsal da yaşayan çocukların sayısına ilişkin bilgi içermemektedir (Anonim,
2021a). Çocukların ekonomik faaliyet kollarında çalışma durumunu gösteren
çalışmalardan sonuncusu Türkiye’de çocuk işçiliği ile ilgili yapılan 2019
yılında yayınlanan çocuk işgücü anket sonuçlarıdır. Anket sonuçlarına göre
Türkiye genelinde 5-17 yaş grubundaki çocuk sayısı 16 milyon 457 bin kişi
olarak tahmin edilmiş olup, bu yaş grubundaki çocuklar, kurumsal olmayan
nüfusun %20,3'ünü oluşturmuştur. Yaş grupları itibarıyla, 5-11 yaş grubundaki
çocuk sayısı 9 milyon 12 bin, 12-14 yaş grubundaki çocuk sayısı 3 milyon 796
bin, 15-17 yaş grubundaki çocuk sayısı ise 3 milyon 649 bin kişi olarak tahmin
edilmiştir. Bir ekonomik faaliyette çalışan 5-17 yaş grubundaki çocuk sayısı
ise 720 bin kişi olup çalışan çocuklar arasında 5 yaşında çocuk gözlenmemiştir.
Bu anket sonuçlarına göre, çalışan çocukların yüzde 30,8’i (221 bin kişi) tarım
sektöründe bulunmaktadır. 5-17 yaş grubunda çalışan çocukların aynı yaş
grubundaki çocuklar içinde payını gösteren istihdam oranı ise %4,4 olmuştur
(TÜİK,2019). 2019 yılı verileri içerisinde ekonomik faaliyette bulunan
çocukların kent ve kırsaldaki sayı ve oranlarına dair bilgi ise
bulunmamaktadır.
İl Çocuk İşçiliği
Mücadele Birimi ve Kalkınma Atölyesi tarafından 2019 yılında altı il (Konya, Adana, Ankara, Bursa, Mersin,
Eskişehir) de mevsimlik tarımsal üretimde çocuk işçiliğinin mevcut durumunu
ortaya koyan rapordan elde edilen veriler göz önüne alındığında, bu illerin
tarımsal üretimin dolayısıyla mevsimlik gezici tarım işçilerinin ve çocukların
en fazla ikamet ettiği iller olduğu görülmektedir (Anonim,2021). Yine bu altı
ilde 262 geçici çadır yerleşim yerinde 11.261 çadır bulunmakta olduğu ve bu
çadırlarda 44.923’ü çocuk ve 81.775’i mevsimlik gezici tarım işçisinin ikamet
ettiği tespit edilmiştir.
2019 yılında İl Çocuk
İşçiliği Mücadele Birimi ve Kalkınma Atölyesi tarafından hazırlanan rapor ve
2021 yılında Çocukla ilgili bilgileri içeren çalışma göz önünde
bulundurulduğunda öncelikle tarımsal üretim faaliyetinde bulunan tarım işçisi
ebeveynlerin en çok Konya ve Ankara ilinde ekonomik faaliyet kolu olarak tarımsal
üretimde çalıştıkları söylenebilir. 2021 yılında çocuklarla ilgili verileri
içeren rapora göre de çocukların en fazla yaşadığı illerin içerisinde de Ankara
2.sırada yer almaktadır (Anonim, 2021a). Yine en son 2019 yılında çocuk
işçiliği ile ilgili yapılan anket sonuçlarına göre, 5-17 yaş aralığı çocukların
sanayi, tarım ve hizmet sektörlerinde çalıştırıldıkları yaş aralığı olduğu
gerçeği düşünüldüğünde, 2021 yılında yayınlanan son raporda ifade edildiği
üzere bu yaş aralığında en yüksek çocuk sayısının yer aldığı iller içerisinde
Ankara 2.sırada yer almaktadır.
Bu bilgiler
çerçevesinde, yapılan son çalışmalarda belirlenen iller bazında tarımda çalışan
çocukların gelecek planlamasına ebeveyn düşüncelerinin ve bunu etkileyen
faktörlerin etkisinin incelenmesine gereksinim vardır. Bununla birlikte bir
ülkede sürdürülebilir tarım ancak ekolojik, ekonomik ve sosyal
sürdürülebilirliğin birlikte sağlanmasıyla gerçekleşebilir. Bu kapsamda tarımda
çalışan çocukların geleceğe yönlendirilmesi çalışmaları da sosyal
sürdürülebilirliğin önemli bir parçasıdır. Bu nedenle, çalışmada tarımda
çalışan çocukların gelecek planlamasına ilişkin ebeveyn düşüncelerini
algılayabilmek adına tarımda çalışan çocukların ebeveynlerinin çocuklarını
ekonomik, sosyal, kültürel, eğitim düzeyi faktörlerinden kaynaklı hangi
gerekçelerle çalıştırmak durumunda kaldıkları ile ilgili yapılan araştırmalar
incelenmiştir.