Kardelende ekonomik değer anlizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Biyoteknoloji Enstitüsü, Biyoteknoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYNUR DEMİR
Danışman: MÜNEVVER ARISOY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada kardelenin sunduğu üretim, mal ve hizmet değer fonksiyonları yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile belirlenerek, söz konusu fonksiyonlarının ekonomik değer, ekolojik değer, sosyokültürel değer yaklaşımları ve grup karşılaştırması yaklaşımları ile ekonomik değeri ortaya konmuş, üretim, ticaret ve politikalara ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Ekonomik değer yaklaşımında piyasa değeri, üretim fonksiyonu geliri ve koruma-önleme maliyeti gibi farklı ekonomik değer yöntemleri, grup değerlendirmesinde biyolojik çeşitliliğin ekonomik değer analizine ilişkin daha önceden yapılan araştırma sonuçları, ekolojik değer yaklaşımında nadir ve endemik türlerin tehlike durumlarını içeren kırmızı kitap ve 122 önemli bitki alanı verileri, sosyokültürel değer yaklaşımında ise kardelenden sağlanan sosyal ve kültürel faydalara ilişkin veriler değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, ülke gen kaynakları açısından modern biyoteknolojide kullanım potansiyeli olan kardelenin, sürdürülebilir kullanımının önemi ekonomik değer analizi kapsamında ortaya koyulmaya çalışılmıştır.Söz konusu değer yaklaşımları aracılığı ile, araştırmada, kardelenin sunduğu mal ve hizmetlerin iktisadi olarak akım değerleri tahmin edilmiştir. Kardelenin sunduğu mal ve hizmet için akım değeri toplamı, birim adet kardelen için 68 US $/yıl olarak hesaplanmıştır. Potansiyel akım değeri ise, birim adet kardelen için, 137 US $/yıl olarak tahmin edilmiştir. Kardelenin toplam akım değeri, yıllık ihracat miktarı olan 8 milyon adet için 544 000 000 US $/yıl ve potansiyel toplam değeri ise, 10 960 000 000 US $/yıl olarak ortaya konmuştur. Tahmin edilen bu değer kardelenin yıllık ihracat geliri olan 532 774 US $'ın, bin katından daha fazladır. Bu değere, ekolojik ve sosyo-kültürel süreçlerde yer alan, maddi olarak ifade edilemeyen değerlerin yaratığı pozitif katma değer ve servet değeri de eklendiğinde kardelenin ekonomik değerinin önemli oranda yüksek olduğu görülür. Söz konusu bu değer içersinde özellikle medikal kaynak ve koruma değerinin önemli bir değer unsuru oluşturduğu tespit edilmiştir. Birim adet kardelen için, medikal kaynak değeri 23 US $/yıl ve 8 milyon adet kardelen soğanı için piyasa medikal değişim değeri 184 000 000 US $/yıl olarak tahmin edilmiştir. Kardelenin koruma değeri ise, birim adet kardelen için 31.71 US $/yıl olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte ekolojik süreçlerin sürekliliği açısından polinasyon ve besin döngüsü değerinin de önemli olduğu yapılan analizde açıkça görülmektedir. Birim adet kardelen için polinasyon değeri 2 US $/yıl ve besin döngüsü değeri birim adet kardelen için 1,7 US $/yıl olarak tahmin edilmiştir. 8 milyon adet kardelen için ise, bu değerler sırasıyla 16 milyon US $/yıl ve 13,6 milyon US $/yıl olarak tahmin edilmiştir. Göz önüne alınan akım değerleri toplamı kardelenin gerçek değerinin, var olan piyasa değerinden daha yüksek olduğuna işaret etmektedir.Araştırmada Türkiye'de kardelen üretim, ticaret ve politikalarına ilişkin yapılan değerlendirmelerde ise, araştırmaya katılan, alanında uzman 21 görüşmecinin tamamı elek altı soğanların değerlendirilmesinde başarı oranını son derece yüksek olduğunu, ancak bu soğanların üretime olan katkısının %25-30 düzeyinde olduğunu ifade etmişlerdir. 10 görüşmeci üretim faaliyetleri konusunda yürütülen çalışmaların başarı düzeyini çok az olarak değerlendirirken, 12 görüşmeci de üretim konusunda yürütülen AR-GE faaliyetlerini çok az başarılı olarak ifade etmişlerdir. Araştırma bulguları ülkemizde kardelen üretiminde henüz başarılı sonuçlar alınamadığını göstermiştir. Görüşmecilerin tamamı ülkemizde kardelenin, sürdürülebilirlik sağlandığı sürece, ticari amaçla kullanımında bir sakınca olmadığını belirtmiş olup, 19 katılımcı ticaretinin yalnızca üretime dayalı olarak yapılması gerektiği konusunda görüş bildirirken, 2 katılımcı ise üretim ve doğadan toplamanın birlikte olması gerektiğini vurgulamıştır. Kardelen koruma konusunda yürütülen politikaları ise görüşmecilerin tamamı tarafından ?sürdürülebilir? olarak ifade edilmiştir. Araştırma sonuçları ülkemizde kardelen konusunda uygulanan politikaların başarılı olduğunu, Avrupa CITES Komisyonu tarafından örnek uygulama olarak gösterildiğini ortaya koymuştur.Bu çalışma sonuçları yönü ile değerlendirildiğinde sürdürülebilir gelişmenin temel parametrelerinden biri olan ekonomik değer analizi, biyolojik kaynakların korunmasına yönelik politikaların uygulanmasında ve yerel yönetim planlarının oluşturulmasında kolaylık sağlayarak, koruma politikalarının uygulanabilirliğinde başarıyı arttıracağı düşünülmektedir. Bu bağlamda kardelen üretim, ticaret ve politikalara ilişkin verilerin, kardelen mal ve hizmet fonksiyonları ile birlikte değerlendirilerek iktisadi değer analizi çerçevesinde çevre ekonomisi çatısında birleştirilmesi, özelde kardelen genelde ise tür çeşitliliğinin korunmasında sürdürülebilirliğin sağlanması bakımından önemine işaret etmektedir.Anahtar kelimeler: Ekonomik değer, kardelen, biyolojik çeşitlilik, ekonomik politika, Türkiye.