Sosyal baskınlık yönelimi, sistemi meşrulaştırma ve göreli yoksunluk arasındaki ilişkiler: Etiyopya ve Türkiye örnekleminde bir inceleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YASİN MOHAMMED ALI

Danışman: Derya Hasdağ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, Etiyopya'daki siyaset sisteminde büyük rol oynayan, en kalabalık ve en rekabetçi üç etnik grup olan Oromo, Amhara ve Tigrayları sosyal baskınlık yönelimi, göreli yoksunluk ve sistemi meşrulaştırma açısından karşılaştırmaktır. Aynı zamanda söz konusu üç grupta yer alan Müslüman ve Hristiyan katılımcılar da sosyal baskınlık yönelimi, göreli yoksunluk ve sistemi meşrulaştırma açısından karşılaştırılmışlardır. Araştırmanın diğer bir amacı, sosyal baskınlık yönelimi ve göreli yoksunluk arasındaki ilişkide sistemi meşrulaştırmanın aracı rol oynayıp oynamadığını bulmaktır. Ayrıca, bu araştırma sosyal baskınlık yönelimi ve göreli yoksunluk düzeyleri arasındaki ilişkide grup statüsü düzenleyici rol oynayıp oynamadığını test etmiştir. Araştırmanın son amacı ise söz konusu değişkenler açısından uzun yıllar boyunca Cumhuriyetle yönetilmiş olan Türkiye ve Etiyopya'yı karşılaştırmaktır. Bu çalışmaya 551 lisans öğrencisi (Etiyopya'dan 301 ve Türkiye'den 249) katılmıştır. Araştırmanın verileri, Demografik Bilgi Formu, Sosyal Baskınlık Yönelimi Ölçeği, Sistemi Meşrulaştırma Ölçeği, Algılanan Etnik Göreli Yoksunluk Ölçeği ve Algılanan Din Göreli Yoksunluk Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Ölçekler araştırmacı tarafından Etiyopya diline uyarlanmış, güvenirlik ve geçerlik testleri yapılmıştır. Etiyopyalı katılımcıların Türkiyeli katılımcılardan daha yüksek sosyal baskınlık yönelimi, sistemi meşrulaştırma ve etnik göreli yoksunluk düzeyi sahip oldukları görülmektedir. Etiyopya'nın en baskın dini grubunu temsil eden Ortodoks Hristiyanlığa üye olan katılımcıların sosyal baskınlık yönelimi ve sistemi meşrulaştırma düzeyinin alt grubunu temsil eden Müslüman ve Protestan Hristiyan katılımcılardan anlamlı olarak daha yüksek olduğu görülürken, dini göreli yoksunluk ve etnik göreli yoksunluk düzeylerin ise en düşük olduğu görülmektedir. Tigre etnik grubundan gelmiş katılımcılar, sistemi meşrulaştırma ve sosyal baskınlık yönelimi'nde en yüksek; dini göreli yoksunluk ve etnik göreli yoksunluk'ta ise anlamlı olarak en düşük puana sahiptir. Hem Etiyopya'daki çalışmada hem de Türkiye'deki çalışmada sistemi meşrulaştırma'nın sosyal baskınlık yönelimi ile dini göreli yoksunluk/etnik göreli yoksunluk arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı anlaşılmaktadır. Düşük statülü dini grupta sosyal baskınlık yöneliminin dini göreli yoksunluğu negatif yönde ve anlamlı olarak yordadığı anlaşılmaktadır. Yüksek statülü etnik grupta sosyal baskınlık yöneliminin etnik göreli yoksunluğu pozitif yönde ve anlamlı olarak yordadığı anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Baskınlık Yönelimi, Sosyal Baskınlık, Sistemi Meşrulaştırma, Din Göreli Yoksunluk, Etnik Göreli Yoksunluk, Sosyal Statü