KALP YETMEZLİĞİ OLAN HASTALARDA İLAÇ UYUMU VE BESLENME DAVRANIŞLARININ SEMPTOM YÖNETİMİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEKAİ ALYAT
Danışman: Ayşegül Öztürk Birge
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Araştırma kalp yetmezliği olan hastalarda ilaç uyumu ve beslenme davranışlarının semptom yönetimine etkisinin belirlenmesi amacıyla kesitsel tipte yapıldı. Araştırma 01.08.2022 ile 31.10.2022 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Cebeci Hastanesi Kalp Merkezi kardiyoloji servislerinde yatan 136 hasta ile yürütüldü. Verilerin toplanmasında; Hasta Bilgi Formu, Kalp Yetersizliğinde Beslenme Davranışları Ölçeği (KYBDÖ), İlaca Uyum ve Reçete Yazdırma Ölçeği (İURYÖ) ve Kalp Yetersizliği Semptom Durumu Ölçeği (KYSDÖ) kullanıldı. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t test, varyans analizi, Mann Whitney U test/Kruskal Wallis test, korelasyon ve regresyon analizi kullanıldı. Araştırmada hastaların yaş ortalamasının 65,74+11,42 (26-96), %66,9`unun erkek, %52,9`unun New York Kalp Derneği [New York Heart Association (NYHA)] sınıf 3 kalp yetmezliği ve %73,5`inin ejeksiyon fraksiyon <%40 olduğu belirlendi. Hastaların hastaneye en sık kalp pili işlemi veya kalp pili ile ilgili şikâyet (%36), nefes darlığı (%34,6) ve ödem (%16,9) nedeniyle başvurduğu, tamamının komorbid hastalığı olduğu ve bu komorbid hastalıklar arasında en fazla hipertansiyon (%74,3), koroner arter hastalığı (%66,9) ve ritm bozukluğu (%56,6) yer aldığı saptandı. Araştırmada hastaların %39,7`sinin beden kitle indeksine (BKİ) göre fazla kilolu olduğu, %91,9`unun 5 ve üzeri ilaç kullandığı, kalp yetmezliğine yönelik en sık kullanılan ilaçların betabloker (%86), diüretik (%83,8) ve antitrombotik (%83,8) olduğu belirlendi. Çalışmada hastaların kalp yetmezliğinde beslenme (%8,8) ve kullandıkları ilaçlara yönelik eğitim alma (%14,7) oranlarının düşük olduğu saptandı. Hastaların %45,6`sının rehber ve uzman akademisyen önerileri doğrultusunda beslenmediği, İURYÖ puan ortalamasının 8,31+1,47 (7-13) ve KYSDÖ puan ortalamalarının 36,21+17,47 (5-75) olduğu saptandı. Araştırmada kadınlarda, bekar, eğitim düzeyi ortaokul ve altı olanlarda, NYHA sınıf 3 ve 4 kalp yetmezliği olan, kalp yetmezliği hastalığı ile ilişkili hastaneye yatış sıklığı yılda 3 ve üzeri olan, hastaneye geliş şikâyeti kalp pili işlemi veya kalp pili ile ilgili şikâyet olmayanlarda, nefes darlığı ve ödem olanlarda, diyabet ve pulmoner hipertansiyonu olanlarda ve bireysel özbakımını sürdürmede destek gereksinimi olan hastalarda KYSDÖ puan/sıra ortalamalarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlendi (p<0,05). Ayrıca diüretik, antigut/ürik asit seviyesini inhibe eden ilaç ve ekspektoran kullanan hastalarda KYSDÖ sıra ortalaması anlamlı düzeyde daha yüksekti (p<0,05). Hastaların kan pıhtılaşma hızı uluslararası normalleştirilmiş oranı [international normalized ratio (INR)] ve hemoglobin düzeylerinin KYSDÖ puan/sıra ortalamaları da anlamlı farklılık gösterdi. Hastaların İURYÖ ve KYBDÖ puan ortalamasının KYSDÖ puan ortalamasına etkisininin çoklu doğrusal regresyon analizi ile değerlendirilmesinde kurulan modelin anlamlı olduğu ve bu iki değişkenin KYSDÖ puan ortalaması toplam varyansının yaklaşık %4`ünü açıkladığı saptandı (Adjusted R2=0,038). Ayrıca çalışmada; kadın olmanın, ortaokul ve altı eğitim düzeyinin, nefes darlığı varlığının, kalp pili işlemi veya kalp pili ile ilgili şikâyet nedeniyle hastaneye başvurusu olmayanların, diyabetes mellitus varlığının, kullanılan ilaç sayısının, NYHA sınıf 3 ve 4 olanların, bireysel öz bakımını sürdürmede destek gereksinimi varlığının ve yüksek INR düzeyi bağımsız değişkenlerin KYSDÖ puan ortalamasına etkisi için oluşturulan modelin anlamlı olduğu (F=6,834; p<0,001) ve KYSDÖ puan ortalamasındaki toplam varyansın %36,3`ünü açıkladığı saptandı (Adjusted R2=0,363). Bu bağımsız değişkenlerden nefes darlığı şikâyeti varlığı (β=0,242, p=0,015) ve NYHA sınıf 3 ve 4 olma durumu (β=0,416, p<0,001) KYSDÖ puan ortalamasını pozitif yönde anlamlı düzeyde arttırdığı belirlendi. Sonuç olarak araştırmada hastaların KYSDÖ puanı ölçekten alınacak ortalama puanın altında olduğu saptandı. Hastaların İURYÖ puanları arttıkça KYSDÖ puanlarının da anlamlı olarak arttığı, ancak KYBDÖ puan ortalamasının KYSDÖ puan ortalamasını anlamlı olarak etkilemediği belirlendi. Hastalarda kalp yetmezliği NYHA sınıfının ilerlemesi ve nefes darlığı varlığı kalp yetmezliği semptom yükünü etkileyen önemli değişkenler olduğu saptandı. Bu bağlamda kalp yetmezliği olan hastalarda semptom yönetiminin sağlanmasında, ilaç uyumunun arttırılmasında ve uygun beslenme davranışlarının kazandırılmasında hemşirelerin eğitim, danışmanlık ve hastayla koordineli olarak bakım sağlama görevleri oldukça önemlidir.