Yoksulluk döngüsü bağlamında sokakta çalışan çocuklar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERVET GÜN
Danışman: METİN ÖZUĞURLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, sokakta çalışan çocuklar olgusunu yoksulluk döngüsü bağlamında ele almıştır. Yoksulluğun kuşaklar-arası aktarımını kültürel düzlemde çözümleyen ve ?yoksulluk döngüsü? kavramını geliştiren Oscar Lewis'ten farklı olarak bu çalışma, söz konusu `döngünün' ekonomi-politik çözümlemesine girişmiştir. Döngüde belirleyici olan süreçleri anlamaya yönelik bu analitik tavır, çalışmanın kuramsal pozisyonu ile de yakından ilişkilidir. Çalışmanın kuramsal pozisyonu, toplumsal etkileşimi ve değişimi ?akışkan bir hareket içinde gören?; sınıfsal bir yaklaşım olan maddeci tarih anlayışıdır.Bu analiz çerçevesi ışığında çalışma dört bölümden oluşmuştur. Birinci bölüm, yoksulluk yazınıyla girilen eleştirel bir hesaplaşmayı konu almaktadır. Öz ile görüngülerin her zaman örtüşmeyeceği uyarısı anlamında Marksist fetişizm kuramı, yoksulluk kavramıyla girilen eleştirel ilişkide güvenli bir tartışma zemini sağlamıştır. Bu çerçevede, toplumsal ve sınıfsal içeriğinden ayrıksı bir yoksulluk kavramsallaştırmasıyla yürütülen tartışma, ikinci bölüm ile desteklenmiştir. Birinci bölümde yürütülen kavramsal tartışma, ikinci bölümde yerini kavram-olgu bağlantısını kurmaya dönük çabalara bırakmış; yoksulluk ve sokakta çalışan çocuklar sorununun gerçekleşme biçimleri, köksüzleşerek gerçekleşen göç süreçleriyle ilişkilendirilerek tartışılmıştır. Köksüzleşerek gerçekleşen göç süreçleri sadece yoksulluğun gerçekleşme biçimidir; yoksulluğun gerçek nedenine ise Marksist bir kategori olan ?ilkel sermaye birikimi? kuramı ile açıklık getirilmiştir. Çalışmanın ağırlık merkezinde yer alan yoksulluk ve yoksulluğa bağlı olarak çocukların sokakta çalışması, sınıf oluşum süreçleriyle ilişkili olan emeğin toplumsal yeniden üretiminin metalaşması ve mülksüzleşme gibi kavramlar aracılığıyla izleyen bölümlerle bağ kurmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümü, çocuk emeği yazınıyla kurulmuş olan yakın ilişkiyle şekillenmiştir. Sokakta çalışan çocuklar olgusunun çocuk emeği içindeki konumunu belirleyebilmek için öncelikle çocuk emeğinin izleri tarihsel süreç içinde takip edilmiş ve bu alandaki yazının katkıları, sorunu ele alışları bağlamında değerlendirilmiştir. Çocuk emeği yazınıyla da eleştirel bir ilişki kurulmuş ve sokakta çalışma biçiminin sömürü boyutunun altı çizilmiştir. Dördüncü ve son bölüm, Mersin'de yapılan alan araştırmasının bulgularıyla çalışmanın sorularına ve sorunsalına açıklık getirmek üzere şekillenmiştir.Sonuç olarak çalışma boyunca, yoksulluk bağlamındaki çocuk emeği olgusunun ancak işçi sınıfı oluşumu kuramı içerisinde açıklanabileceği; gerek yoksulluk gerekse de çocuk emeği olgularının bağımsız açıklayıcı kuramlarını geliştirmenin mümkün olmadığı, tezi geliştirilmiştir.Anahtar Kelimeler: yoksulluk, sokakta çalışan çocuklar, ilkel sermaye birikimi, mülksüzleşme , emeğin metalaşması