Ankara il merkezinde iki farklı aile sağlığı merkezine başvuran 18-64 yaşındaki bireylerin depresyon ile obezite arasındaki ilişkide duygusal yeme davranışı ve fiziksel aktivitenin aracılık rolünün incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEHER ÇAYAR
Danışman: CEMAL KOÇAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Depresyon ve obezite, pek çok faktörden etkilenebilen iki önemli halk sağlığı sorunudur. Bu araştırmada, Ankara il merkezinde iki farklı aile sağlığı merkezine başvuran 18–64 yaş bireylerde depresyon ile obezite arasındaki ilişki; bu ilişkide duygusal yeme ve fiziksel aktivitenin aracı rolleri ile depresyon ve obeziteyi belirleyen sosyodemografik ve yaşam tarzı faktörleri incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, kesitsel tipte olup Temmuz–Ekim 2025 döneminde, Çankaya Çayyolu Eğitim ASM ve Mamak Mehmetçik Eğitim ASM'de yürütülmüştür. Evrenini 16.061 kayıtlı bireyin oluşturduğu çalışmaya, %5 hata payı ve %50 bilinmeyen sıklıkla hesaplanan 376 kişilik örneklem temel alınarak 379 gönüllü katılımcı alınmıştır. Veriler; araştırmacı tarafından hazırlanan anket formu, Beck Depresyon Envanteri (BDE), Hollanda Yeme Davranışı Anketi–Duygusal Yeme alt ölçeği (DEBQ) ve Küresel Fiziksel Aktivite Anketi (GPAQ) ile toplanmıştır. Beyana dayalı boy-kilo bilgilerinden BKİ hesaplanmış ve DSÖ sınıflamasına göre gruplandırılmıştır. Veriler SPSS 30.0 programında tanımlayıcı istatistikler, ki-kare testleri, parametrik/nonparametrik karşılaştırmalar, çok değişkenli lineer ve lojistik regresyon analizleri ve Hayes PROCESS macro Model 4 ile bootstrap temelli aracılık analizleri kullanılarak değerlendirilmiş; anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 39,1±12,3 olup %59,6'sı kadın, %63,3'ü evli, %69,4'ü önlisans ve üzeri mezundur. BKİ'ye göre bireylerin %39,1'i fazla kilolu, %24,5'i obez grubundadır. BDE puan ortalaması 10,5 olup hafif depresyon düzeyi ile uyumludur. BDE puanı 'orta-şiddetli' grubunda (≥17) yer alan katılımcılar %18,2'dir. GPAQ'a göre bireylerin %74,1'i fiziksel olarak aktif kabul edilmiştir. BKİ ortalaması; erkeklerde kadınlara göre (28,7'ye karşı 26,3), kronik hastalığı olanlarda olmayanlara göre (28,9'a karşı 26,5), evlilerde bekâr ve boşanmış/dul olanlara göre (sırasıyla 28,0; 26,2 ;25,9) daha yüksek bulunmuştur. Obez olma durumu erkeklerde kadınlara göre 2,8 kat (%95GA: 1,58–4,98; p<0,001), psikiyatrik tanısı olanlarda, olmayanlara göre yaklaşık 3,5 kat (%95GA: 1,40–8,38; p=0,007), hanesinde fazla kilolu/obez birey bulunanlarda, bulunmayanlara göre 4 kat (%95GA: 2,23–7,38; p<0,001) daha yüksek görülmüştür. Önlisans ve üzeri mezunu olmak, ortaokul ve altı mezunu olmaya göre (OR=0,31; %95GA: 0,14–0,68; p=0,003), kendi sağlık durumunu "iyi/çok iyi" olarak değerlendirmek, "çok kötü/kötü/orta" olarak algılamaya kıyasla (OR=0,31; %95GA: 0,18–0,55; p<0,001) obez olma durumundan koruyucu bulunmuştur. BDE puan ortalaması ortaokul ve altı mezunu olanlarda ön lisans ve üzeri mezunu olanlara göre (13,4 karşı 9,4), çalışmayan bireylerde çalışanlara göre (11,5 karşı 9,8) yüksek saptanmıştır. Depresyona yatkın olma açısından (BDE ≥ 17 puan), 85.001–170.000 TL (OR=0,23; %95GA: 0,08–0,63; p=0,004) ile 170.000 TL ve üzeri gelirin (OR=0,11; %95GA: 0,02–0,58; p=0,009), 26.000 TL altı gelire göre, kendi sağlık durumunu "iyi/çok iyi" olarak değerlendirenlerin, "çok kötü/kötü/orta" olarak algılayanlara göre (OR=0,27; %95GA: 0,15–0,51; p<0,001) ve günlük 7 saat uyuyanların, 6 saatten az uyuyanlara göre (OR=0,28; %95GA: 0,09–0,86; p=0,027) koruyucu olduğu görülmüştür. Aracılık analizinde, depresyon-BKİ ilişkisinde duygusal yemenin dolaylı aracı etkisinin olduğu; fiziksel aktivitenin ise tüm modelde tutarlı bir aracı etki oluşturmadığı bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma, çalışmanın yapıldığı bölgelerde fazla kilolu ve obez birey sıklığının yüksek olduğunu, duygusal yemenin depresyon–obezite ilişkisinde aracı bir rolü olduğunu ortaya koymuştur. Obezite ve depresyonla mücadelede sadece kilo kontrolüne odaklanan yaklaşımlar yerine, duygusal yeme ve fiziksel aktiviteyi hedefleyen, psikolojik destek ve yaşam tarzı müdahalelerini bütüncül biçimde ele alan birinci basamak temelli programların geliştirilmesi önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Depresyon, beden kütle indeksi, obezite, duygusal yeme, fiziksel aktivite, aracı değişken, aracılık analizi, aile sağlığı merkezi