Okul öncesi dönemdeki özel gereksinimli çocuklarda baba katılımı ile anne bekçiliğinin ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, ÖZEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL KIRAÇCI
Danışman: HATİCE BAKKALOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Babaların çocuğun hayatına katılımının çocuğun gelişimine olumlu etkileri olduğu bilinmektedir. Baba katılımı, pek çok değişkenden olumlu ya da olumsuz şekilde etkilenmektedir. Alanyazında baba katılımını etkilediği belirtilen değişkenlerden birisi ise son yıllarda literatüre girmiş olan "anne bekçiliği"dir. Anne bekçiliği genelde engelleyici davranışlarla karakterize ve baba katılımını olumsuz etkileyen bir davranış örüntüsü olarak tanımlansa da yeni bakış açısı, annelerin teşvik ve kontrol edici davranışlarını da anne bekçiliği kavramına dahil etmiştir. Bu çalışmada öncelikle Anne Bekçiliği Ölçeği-Anne Formunun özel gereksinimli çocukların anneleri için geçerli ve güvenilir bir araç olup olmadığı araştırılmıştır. Daha sonra özel gereksinimli çocukların annelerinin bekçilik davranışları ve babaların katılım durumları özel gereksinimli çocuğa (çocuğun yaşı, cinsiyeti, kardeş sayısı, tanısı ve okul öncesi eğitime devam etme durumu) ve ebeveynlere ilişkin (anne ve babanın yaşı, eğitim düzey ve aile geliri) farklı değişkenlere göre incelenmiştir. Ardından özel gereksinimli çocukların annelerinin bekçilik tipleri belirlenerek, baba katılımının bekçilik tiplerine göre farklılaşıp farklılaşmadığı belirlenmiştir. Son olarak özel gereksinimli çocuklarda anne bekçiliği ile baba katılımı arasındaki ilişki araştırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu okul öncesi dönemde özel gereksinimi olan çocuğa sahip toplam 255 anne-baba çifti oluşturmuştur. Ebeveynlerden birisi bilgi formunu, anneler Anne Bekçiliği Ölçeği-Anne Formunu, babalar ise Baba Katılım Ölçeğini doldurmuştur. SPSS paket programı kullanılarak önce normallik sayıltıları sınanmış, ardından uygun yöntemler kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda Anne Bekçiliği Ölçeği-Anne Formunun, özel gereksinimli çocukların anneleri için geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu belirlenmiş ve annelerin teşvik edici davranışları ile engelleyici davranışları arasında negatif yönde anlamlı ilişki olduğu bulunmuştur. Anne bekçiliği ile baba katılımının özel gereksinimli çocuğun cinsiyetine, tanısına ve okul öncesi eğitime devam etme durumuna göre farklılaştığı ancak yaşına ve kardeş sayısına göre farklılaşmadığı belirlenmiştir. Ebeveynlere ilişkin değişkenlere göre incelendiğinde anne bekçiliğinin annenin yaşına, annenin ve babanın eğitim durumuna, ailenin toplam gelirine göre farklılaştığı, ancak babanın yaşına göre farklılaşmadığı bulunmuştur. Baba katılımının ise annenin ve babanın eğitim düzeyine göre farklılaştığı ancak annenin ve babanın yaşına göre farklılaşmadığı görülmüştür. Çalışma gurubundaki annelerin "kararlı anneler" grubunun dört alt bekçilik tipinden birisine dahil oldukları ve baba katılımının bekçilik tipine göre farklılaştığı belirlenmiştir. Son olarak annelerin engelleyici davranışları ile baba katılımı arasında negatif yönde anlamlı ilişki, teşvik edici davranışları ile baba katılımı arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir.