Gökhöyük tarım işletmesinde yaygın toprak serilerinde bazı kalite göstergelerinin uzaysal değişkenliğinin jeoistatistiksel yöntemlerle incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TOPRAK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA SAĞLAM
Danışman: HASAN SABRİ ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma; bazı kalite göstergelerinin belirlenmesi ve bunların uzaysal değişkenliğinin jeoistatistiksel yöntemler ile analiz edilerek aralarındaki uzaysal ilişkinin ortaya konulması için Amasya Gökhöyük Tarım İşletmesi topraklarında yürütülmüştür. Bu şekilde çiftlik topraklarının daha verimli ve daha emniyetli kullanımına imkan sağlayacak veriler elde edilerek bölge tarımına katkıda bulunulması düşünülmüştür. Yaklaşık 1750 ha alanda 0-20 cm derinlikten alınan 298 adet toprak örneğinde belirlenen fiziksel (% kil, % silt, % kum, hacim ağırlığı, tarla kapasitesi, daimi solma noktası, hidrolik iletkenlik, üst toprak derinliği) ve kimyasal (pH, EC, toplam organik C) kalite göstergeleri analiz edilmiştir. Arazi üzerine yerleştirilen 500x500m'lik ızgaralarla toplam 74 poligon örnek noktası belirlenmiştir. Bu poligon noktaları arasında her 5, 15, 35, 65, 105, 215, 295, 395 m de bir örnek almak için 28 arahat seçilmiştir. Elde edilen analiz sonuçları kullanılarak önce her bir kalite göstergesi için tanımsal istatistikler yapılmış, daha sonra uzaysal değişkenliği belirlemek amacıyla uygun teorik variogramlar belirlenmiştir. Seçilen variogram modellerinin, alanın uzaysal yapısını doğru olarak yansıtıp yansıtmadığı çapraz doğrulama analizleriyle kontrol edilmiştir. Toprak kalite göstergeleri yöne bağlı değişim göstermemiştir. En yüksek değişkenlik mesafesi 1981 m ile EC'de, en düşük değişkenlik mesafesi ise 1054 m ile hacim ağırlığında belirlenmiştir. Külçe etkisi en yüksek üst toprak derinliğinde, en düşük elektriksel iletkenlikte görülmüştür. Çapraz doğrulama sonuçlarına göre tüm kalite göstergelerinin korelasyon katsayıları 0.80-0.94 arasında değişmiştir. Uygun variogram modeli kullanılarak kriging yöntemiyle kalite göstergelerine ait değişkenlik haritaları oluşturulmuştur. Tüm kalite göstergelerine ait değişkenlik haritaları incelendiğinde, toprak tekstür bileşenlerinin diğer fiziksel kalite göstergeleriyle uyumlu olduğu ve onları önemli derecede etkilediği bulunmuştur. Ayrıca tarla kapasitesi ve daimi solma noktası, hidrolik iletkenlik dışındaki bütün kalite göstergeleri ile önemli derecede ilişkili bulunmuştur. Bu nedenle gelecekteki amenajman ve arazi kullanımına yönelik planlamalarda tekstür bileşenleri ve toprak nem içeriği ile ilgili değişkenlikler dikkate alınmalıdır. Ayrıca toprak yönetim uygulamaları ve arazinin topografik özellikleri kalite göstergelerinin değişkenliğini etkileyen diğer faktörler olmuştur.